Twee heilige pausen voor de prijs van één

Rome

“Ze noemen me Heilige Vader en dat moet ik ook zijn: heilig”, schreef Johannes XXIII ooit in zijn dagboek.

Je zal maar paus zijn geweest in de twintigste eeuw. En nog wachten op je heiligverklaring. Dan kijken ze je in de hemel toch een beetje vreemd aan. “Huh, jij nog steeds niet?  En die anderen wel? ”

Zondag verklaart paus Franciscus twee van zijn voorgangers, Johannes  XXIII (1958-1963) en Johannes Paulus II (1978-2005) , heilig. De eerste vijfendertig pausen werden, bijna automatisch heilig verklaard. Daarna werden heilige pausen zeldzamer. Zo moest de Kerk honderden jaren wachten om na Pius V (1566-1572) weer een bisschop van Rome in het register van de Heiligen te kunnen bijschrijven.  Dat was Giuseppe Melchiorre Sarto, die als Pius X  (1903-1914) een keiharde strijd tegen modernisten voerde, maar voor de rest erg heilig moet zijn geweest.

Bij de begrafenis van Johannes Paulus II riep de menigte ‘Santo subito’: maak hem meteen heilig. Later bleek deze ‘spontane’ actie van het volk Gods, van tevoren te zijn bedacht door de ‘Papa boys’, de luidruchtige fans van pausen. Met afstand de meest irritante katholieken die ik ken. Benedictus XVI  luisterde naar ze en besloot niet de gebruikelijke vijf jaar te wachten alvorens het zaligverklaringsproces van de Poolse paus in gang te zetten, maar meteen het startschot te geven. Niet wachten. Ik weet het zeker. Sneltreinvaart.

Dit alles ongenoegen van nogal wat kerkjuristen. ‘Juist als het om een paus gaat moet je je aan de procedures houden’, zeiden ze.

Aan de vooravond van deze in veel opzichten unieke heiligverklaring,  wordt in de zijlijn van het feestgedruis hier in Rome de vraag gesteld of de Kerk niet überhaupt terughoudender moet zijn als het gaat om het heilig verklaren van pausen. Vorige week mengde de Nederlandse jezuïet Marc Lindeijer (48) zich in deze discussie. Hij is duidelijk: “pausen heilig verklaren moet een uitzondering blijven”, zegt hij.

De historicus Lindeijer weet waarover hij praat. Op het hoofdkwartier  van de jezuïeten in Rome is hij verantwoordelijk voor de (kandidaat) zaligen en heiligen van zijn orde. Hij ziet de gezamenlijke heiligverklaring van de twee pausen vooral als een politieke zaak. “Paus Johannes XXIII en paus Johannes Paulus II zijn om verschillende redenen en bij verschillende groepen heel populair. Ze tegelijk heilig verklaren is een politieke zet, waarmee paus Franciscus – net als eerder paus Benedictus – de continuïteit in de recente kerkgeschiedenis wil benadrukken.”

Lindeijer vraagt zich verder hardop af wat er van de verering van Johannes Paulus II zal overblijven.  Dat staat in sommige Romeinse kringen gelijk met hardop vloeken in de kerk . “Je merkt nu al dat de ansichtkaarten met zijn beeltenis grotendeels uit de winkeltjes zijn verdwenen. Het is allemaal paus Franciscus, en dat wil wat zeggen. Niets geeft zo’n goede afspiegeling van faam van heiligheid als de commercie. Mijns inziens zou het beter zijn om na de dood van een paus eerst vijftig jaar te wachten en dan te kijken wat er over is van zijn faam van heiligheid.”

Over die van Johannes XXIII twijfelt hij niet. “Het Volk van God herkent zijn heilige en die erkenning uit zich in verering: bidden tot, plaatjes kopen, het opsteken van kaarsjes, dat soort zaken. Als je in de Sint-Pieter bij het graf van paus Johannes XXIII gaat kijken, zie je altijd mensen op het bankje zitten. Ondanks het feit dat hij al vijftig jaar dood is!”

Lindeijer heeft gelijk dat de populariteit van Johannes Paulus II aan het teruglopen was. Dat komt enerzijds door voortdurende onthullingen over zijn rol in het misbruik schandaal en anderzijds doordat er nu een  paus die hem in populariteit voorbij lijkt te streven. En het is juist Franciscus die Johannes Paulus II heilig verklaart en zorgt voor een comeback van Karol Woityla in de Romeinse souvenirwinkels.

Meest verkochte kaart? De twee heilige pausen naast elkaar en daarboven de paus die dit allemaal heeft mogelijk gemaakt: Franciscus. Volgend velen hier de volgende heilige. Ik hoor het hier in Rome al rondzingen: Santo prossimo, santo prossimo.

En nog iets. Door de beslissing van Franciscus om in één klap twee pausen heilig te verklaren, zijn de kansen van andere pausen om tot de eer der altaren verheven te worden, er niet beter op geworden.  Dat geldt ook voor de omstreden oorlogspaus Pius XII. Is de katholieke kerk mooi  van een netelige kwestie verlost.

Collateral damage of opzet?  Deze paus kennende,  hou ik het op het laatste. 

 

 

 

 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube