De kardinalen van Franciscus

Het kardinalaat is een persoonlijke gunst van de paus. Het is geen wijding, maar een eretitel. Kardinalen zijn de belangrijkste raadgevers van de paus en hebben één uniek recht : het kiezen van de bisschop van Rome.

Alleen kardinalen van beneden de tachtig mogen aan een conclaaf deelnemen. Voor 1 januari 2017 verliezen 32 prinsen der kerk dit  recht , simpelweg omdat ze die eerbiedwaardige leeftijd bereiken. Een uitgelezen mogelijkheid voor Franciscus om het kardinalencollege te hervormen en op deze manier invloed uit te oefenen op  de keuze van zijn opvolger. Op 22 februari creeërt hij negentien nieuwe kardinalen van wie er zestien nog jong genoeg zijn om een paus te kiezen. 

Een begin van die hervorming zien we nu al. Minder Europa en ook minder Italië en meer Latijns Amerika. Maar vier curieprelaten krijgen de rode bonnet, onder hen ontbreekt een  president van een pauselijke raad. Er zijn geen Amerikanen bij de nieuwe lichting kardinalen. Ook geen Fransen.

Steden in de Verenigde Staten die dachten een kardinaal te krijgen(Los Angeles en Philadelphia) hebben er allebei nog een van beneden de tachtig die dus mee mag doen aan een volgend conclaaf. Pausen vinden traditioneel één kiesgerechtigde kardinaal per diocees voldoende. Daarom moest Wim Eijk ook wachten totdat zijn voorganger op de zetel van Utrecht , Ad Simonis, tachtig jaar werd. Niet de eerste, maar zeker ook niet de laatste keer dat hij zich aan Simonis ergerde.

Maar Franciscus zou Franciscus niet zijn, als hij niet ook voor verrassingen zorgt. Zo werden Turijn en Venetië, grote Italiaanse bisdommen met traditioneel een kardinaal aan het roer, bruut overgeslagen. Venetië leverde nota bene in de twintigste eeuw maar liefst drie keer een paus. Niks rode bonnet. Weg automatismen. Aartsbisschop Nosiglia en patriarch Moraglia hadden gisteren een rotdag. Seth Gaaikema zou zeggen: ik zag ze lopen de brave borsten: ze liepen paars aan!

Franciscus kiest er wel voor om de aartsbisschop van Perugia, hij heet Gualtiero Balsetti, kardinaal te maken. Bassetti is vicevoorzitter van de Italiaanse bisschoppenconferentie en naar het schijnt een man naar Franciscus’ hart. Onlangs benoemde hij hem tot lid van de Congregatie van de Bisschoppen. Mijn collega Christian van der Heijden wijst er terecht op dat de laatste keer dat Perugia in de prijzen viel, de bewuste kardinaal (Vincenzo Pecci) in het volgende conclaaf tot paus gekozen werd (Leo XIII)

Een van de belangrijkste slachtoffers van Franciscus’ hervorming is Andre Léonard, de aartsbisschop van Mechelen-Brussel. Zelf had hij  er wel een beetje opgerekend dat hij promotie zou gaan maken. ‘Het is de traditie dat de aartsbisschop van Mechelen kardinaal wordt’, zei Léonard onlangs, na afloop van een  audiëntie bij paus Franciscus. Dat had hij dus maar beter niet kunnen zeggen. Leonard is 73 en misschien komt het allemaal nog wel eens goed met hem, maar hij moet wel opschieten. Bovendien lijkt hij als bisschop nog niet voldoende Franciscus-proof.

Veel van de residerende aartsbisschoppen die tot kardinaal zullen worden gecreeërd, lijken namelijk een beetje op de Argentijnse paus. Het zijn sociaal bewogen, conservatieve prelaten. Veel van hen werkten,voordat ze carrière maakten, als pastoor in een parochie. Dat geldt bijvoorbeeld voor Philippe Ouèdraogo uit Burkina Fasso en Andrew Yeom soo-jung, de aartsbisschop van Seoul. De Canadees Gerald Cyprien werkte jarenlang als missionaris in Colombia.

Franciscus haalt zijn kardinalen uit alle hoeken van de wereld. De Haitiaan Chibly Langlois is niet eens aartsbisschop. In hem eert de paus een van de armste landen ter wereld. Kardinalen uit de periferie , een mooie manier om de kerk te decentraliseren, schreef de Nederlandse theoloog Hendro Munsterman gisteren.

Bij de erebenoemingen - kardinalen van boven de tachtig die zich voor de kerk verdienstelijk hebben gemaakt-  springt er ééntje uit: Loris Capovilla, oud privésecretaris van Johannes XXIII. Een mooi gebaar naar de fans van deze in progressieve kringen zo geliefde paus, en een opnieuw een bewijs dat de traditionalisten er bekaaid afkomen bij dit consistorie. Capovilla is al 98 jaar oud en volgens mij de oudste gecreëerde kardinaal ooit. Nou maar hopen dat hij 22 februari haalt.

Op deze leeftijd kan een simpele verkoudheid al fataal zijn. 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube