De toespraak die nooit gehouden werd

Het Ad Limina bezoek van de Nederlandse bisschoppen is eigenlijk alweer afgelopen, terwijl het nog maar net begonnen was. Natuurlijk moeten de bisschoppen nog langs verschillende curiedepartementen en ook het graf van Paulus is nog niet met een bezoek vereerd. Maar gisteren was er al de ontmoeting met paus Franciscus, toch een beetje de ‘grand finale’. 

Eigenlijk zouden de bisschoppen donderdag naar Franciscus gaan, maar ‘drukte in de pauselijke agenda’, zorgde ervoor dat ze gisteren al met z’n allen de Bronzen Poort door mochten. Diezelfde drukte verhinderde, volgens de woordvoeder van de bisschoppen, de aangekondigde privéontmoetingen met de paus.

Jammer voor bisschop de Korte van Groningen-Leeuwarden die nog wel een vraag over de aanpak van armoede in de Westerse wereld had, maar kardinaal Eijk moet niet ontevreden zijn geweest met deze afgelasting. Bronnen rond de bisschoppenconferentie fluisteren dat hij er alles aan gedaan heeft om de onderonsjes van zijn collega’s met de paus tegen te houden. Volgens hoogleraar kerkgeschiedenis Paul van Geest (zaterdag in NRC Handelsblad) zouden twee bisschoppen van plan zijn geweest om de ‘communicatieproblemen’ binnen de bisschoppenconferentie bij de paus aan de orde te stellen. En laat net Eijk daar nou net als voorzitter daar verantwoordelijk voor zijn.

Gered door de bel, zullen we maar zeggen

Nadat Franciscus alle bisschoppen een voor een begroet  had, gingen de bisschoppen om heen zitten. Kardinaal Eijk sprak Franciscus in het Italiaans toe, maar toen het de beurt aan de paus was om iets te zeggen, legde hij de de toespraak die hij zou moeten houden terzijde en begon hij een kringgesprek. U weet wel, veel kinderen in ons land beginnen er hun schooldag mee. Wie van jullie mocht gisterenavond zijn schoen zetten? En wie wil er straks naar de bouwhoek?  

‘Hij sprak ons toe als broeders. Het was heel informeel’, zei bisschop Van den Hende (Rotterdam) na afloop tegen collega Monic Slingerland van Trouw. Eijk noemde de paus ‘grandioos’ en voelde zich bemoedigd. Trots lieten de bisschoppen aan de verzamelde journalisten het goudkleurige borstkruis zien dat ze van de paus kregen. Dat het een afdankertje uit het vorige pontificaat was (de naam  van Benedictus XVI prijkte op de binnenkant van de doos) mocht de pret niet drukken. O ja, en die toespraak, die zat er ook bij. In een witte envelop. Om thuis nog eens  rustig door te lezen.

Wat is eigenlijk de status van een niet uitgesproken pauselijk toespraak?

Twee uur na de ontmoeting met de paus, stond die toespraak -die Franciscus niet kon of niet wilde uitspreken- op de website van het Vaticaan. De originele tekst was in het Frans, wat erop zou kunnen duiden dat ie door de ambtenaren van het Staatsecretariaat was voorbereid.

Los van de vraag wie hem nou geschreven had, was het een teleurstellende toespraak. De thema’s van Franciscus staan er wel in  (armoede, vrede en gerechtigheid, dialoog met de samenleving), maar ingebed in een weinig geïnspireerd standaardverhaal dat net zo goed bij het vorige Ad Limina bezoek in 2004 had kunnen worden uitgesproken. Het sprankelt nergens, het vuur ontbreekt.

Duidelijk niet door Franciscus zelf geschreven, maar zijn naam staat er wel onder.

Bisschoppen moeten werk maken van goede catechese, en zorgen voor kwalitatief hoogwaardige priesteropleidingen. Ze moeten zorgen voor een goed gebedsleven onder hun gelovigen en de aanbidding van het Allerheiligste. En zo staan er nog wat traditionele stokpaardjes in de tekst. Vaak gehoord. Soms uit verdachte hoek. Niets nieuws onder zon.

Volgens de bisschoppen prees de paus tijdens dat kringgesprek hun aanpak van het seksueel misbruik door priesters, maar die loftuiting ontbreekt in de officiële toespraak. Daarin zegt de paus, of had hij moeten zeggen: ‘Op een bijzondere wijze wil ik mijn medeleven uiten en u de verzekering van mijn gebeden geven voor alle slachtoffers van seksueel misbruik en hun families. Ik vraag u om hen verder te ondersteunen op hun pijnlijke weg naar genezing, door hen zo moedig aangegaan.’

Het roept de vraag op waar meer belang aan gehecht moet worden?  Aan een pauselijke tekst of aan de inhoud van een kringgesprek met Franciscus? 

En dan de mensen van de kritische groep Bezield Verband. Ook zij waren in Rome. Zij ‘voelen zich gesterkt door paus om kerksluitingen tegen te houden’. Waar ze dat gevoel op baseren is een nieuw Geheim des Geloofs. De bisschoppen hebben er met de paus niet over gepraat en die nooit uitgesproken pauselijke toespraak waar je als kritische katholiek echt niet mee thuis kunt komen , rept met geen woord over parochiefusies en ander modern kerkelijk leed. Je hoort Bezield Verbanddenken: ‘Sssst, we doen gewoon alsof die hele toespraak niet bestaat.’

De bisschoppen en Bezield Verband tonen zich goede leerlingen van paus Franciscus. Hecht niet te veel waarde aan een pauselijke toespraak. Bemoediging, inspiratie en een persoonlijk ontmoeting zijn belangrijker dan van te voren door ambtenaren opgeschreven teksten vol traditionele stokpaardjes.

De L’Osservatore Romano publiceert de tekst van de toespraak vandaag integraal, op pagina 7. ‘Paus spoort Nederlandse bisschoppen aan vaders en gidsen te zijn van hun priesters’, staat er boven. Nederlandse kranten als Trouw en De Volkskrant reppen met geen woord over die 1269 woorden die de mond van de paus nooit bereikten.

Arme toespraak.

 

 

 

 

 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube