Een paus voor twijfelaars, klagers en afvalligen

Het eerste conclaaf dat ik bewust meemaakte was dat van oktober 1978. Ik was twaalf jaar oud. Het was herfstvakantie in Nederland en ik was met mijn familie op vakantie in Rome waar een zus van mijn moeder woonde. Twee keer per dag sleepte mijn vader ons mee naar het Sint-Pietersplein waar we getuige waren van het geheimzinnige schouwspel dat conclaaf heet. Een fascinatie werd geboren.

Voor een nieuw boek heb ik me laatst weer eens verdiept in deze pausverkiezing waarin Karol Wojtyla als winnaar uit de strijd komt. Als in het conclaaf geen van de twee Italiaanse favorieten, de conservatief Giuseppe Siri (aartsbisschop Genua) en de vooruitstrevende Giovanni Benelli (aartsbisschop Florence ) erin slaagt om een meerderheid te hal en, komt de aartsbisschop van Krakau in beeld.

Wat opvalt in de kranten van die dagen, zijn de heftige discussies die voorafgaan aan het conclaaf. Natuurlijk gaat het dan over wat voor paus de Kerk nodig heeft, maar nog veel meer staat de vraag centraal waar het heen moet met de Kerk zelf. Hoe moeten de besluiten van het Tweede Vaticaans Concilie worden uitgevoerd? Krijgt de vrouw meer ruimte in de Kerk en wat is de plaats van de leek in het kerkelijk leven?

Die term ‘leek’ ligt trouwens al weer een tijdje op het kerkhof van de taal.

In oktober 1978  heeft  het kiescollege ook nog echte vleugels: een rechterflank en een linkerflank. De meeste kardinalen zitten geriefelijk in het midden. Falco Thuis, in die tijd generaal-overste van de orde der karmelieten , schetst iaan de vooravond van het conclaaf in een interview het belang van die vleugels. Zij moeten, allebei, de Kerk op koers houden: een middenkoers. Maar sinds 1978 is het midden van de kerk zoveel naar rechts opgeschoven, dat wie toen als conservatief gold , nu met gemak bij de progressieve kamp kan worden ingedeeld. Als dat er nog was. Met deze ruk naar rechts is ook het debat uit de Kerk weggesijpeld.

Dat zagen we bij het conclaaf van acht jaar geleden al, en nu nog sterker. Het merendeel van het huidige kiescollege is, als ik die term mag gebruiken, mainstream conservatief. Ze praten vooral over het ‘type’paus dat nodig en waar die dan vandaan moet komen, de hete hangijzers van 1978 komen nauwelijks nog aan de orde. De groep die kardinaal Scola steunt heeft in de Italiaanse kranten de naam I Riformatori (de hervormers) gekregen, maar wat ze behalve de Romeinse curie nou eigenlijk willen hervormen, is onduidelijk. Waarschijnlijk niet zoveel.

Zondag pleitte de Oostenrijkse kardinaal kardinaal Schönborn voor een ‘pastorale bekering’ van de Kerk. Hij lijkt een uitzondering in het kiescollege.

Vorige week trachtte de Zwitserse theoloog Hans Küng de vragen van 1978 op de agenda van het preconclaaf te krijgen. Voor Küng zijn die thema’s nog altijd actueel. In een brief, die gelijktijdig wereldwijd in een aantal kranten waaronder het NRC Handelsblad verscheen, pleit hij voor een revolutie in de rooms-katholieke kerk, in de geest van de Arabische lente. De Kerk heeft behoefte aan een paus die een antwoord vindt op de vragen die de Reformatie en de moderne tijd aan de Kerk heeft gesteld. Een paus die ook aandacht heeft voor mensenrechten in de Kerk. Aldus Hans Küng.

Zaterdag stonden er in de NRC vier reacties op de brief van Küng. Drie van de afzenders waren protestant , slechts één katholiek. Nog maar eens een bewijs van het feit dat het debat in de katholieke kerk op sterven na dood is.

In Rome wordt een beetje badinerend gedaan over Küng. 'Ach, die man neem je toch niet serieus',  hoor je dan. 'Die heeft toch niets nieuws te melden. Hij moet eerst maar eens zijn eigen onfeilbaarheid opheffen voordat hij over die van de paus begint.' En meer van dit soort opmerkingen.

Misschien is Hans Küng inderdaad een beetje voorspelbaar geworden. Hij schrijf al jaren dezelfde brieven, overigens zonder ooit een behoorlijk antwoord te krijgen. Maar om daarom zijn laatste brief meteen maar, bijna automatisch, terzijde te schuiven gaat me te ver. Hij geeft namelijk een stem aan een grote groep katholieken voor wie dezer dagen ook een paus wordt gekozen: zij die geloven, maar er niet (meer) bij horen. Ze staan met één been in de Kerk, of al op het kerkplein met zicht op de kerkdeuren. Of ze zijn helemaal niet meer te zien.

Mijn ideale paus is er een die hoop geeft aan deze wereld in de moeilijke tijd waarin we leven. Een paus die er niet alleen is voor de katholieken die geloven er helemaal bij te horen, maar ook voor twijfelaars, klagers en afvalligen. Die niet staat voor een heilige-rest-kerk, maar voor een veelkleurige gemeenschap waar ‘debat’ niet langer een vies woord is en er plaats is voor theologen als Hans Küng.

Al lijkt me één Hans Küng voorlopig ruim voldoende.

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube