De ziel van een gebouw waarin je welkom bent

Op weg naar het Karmelklooster van Drachten, waar ik een lezing zou houden, raakte mijn navigatie de weg kwijt. Op de tast - in het donker ben ik nogal bijziend - reed ik door. Tot ik naar rechts keek en een groot gebouw zag waar vriendelijk licht te zien was. Dat moest het klooster zijn.

Ik liep achter drie aardige dames aan naar de ingang , toen mijn oog viel op een groot bord in de voortuin van het gebouw. Een grote foto van een aantal vrouwelijke religieuzen met de vraag erboven 'Wat bezielt je?' Onder deze titel is er op dit moment in het klooster een tentoonstelling over de zusters die er tot 1993 woonden. Dat waren ongeschoeide karmelietessen, de strenge tak van de kloosterorde die haar oorsprong heeft op de berg Karmel bij Haifa in Israël.

Het Karmelklooster in Drachten was een slotklooster. De zusters mochten in principe niet naar buiten. Niets mocht een biddend leven in de weg staan. Eten en slapen waren bijna een vorm van luxe. Geen vlucht uit de wereld, maar dienst aan de wereld.

Contact met gasten en familie vond plaats in een spreekkamer via houten tralies. Een vader gaf zijn dochter weg aan Christus zoals wij dat van een 'gewoon' huwelijk kennen.

Op de tentoonstelling is een interviewfragment te lezen van zuster Margaretha, die op 27 april 1940 intrad, nadat ze vroeg haar moeder had verloren. "Het meest grijpt het afscheid van vader mij aan, die ik alleen nog achter de tralies kan spreken", zegt ze over die bewuste dag. "Twee vingers door de tralies: zo kwam hij en zo ging hij ook."

Inderdaad: "Wat bezielt je?"

Diezelfde vraag kwam in mij op toen ik afgelopen weekend op televisie keek naar al die lijsttrekkers op al die verschillende verkiezingscongressen. Er vielen hoopvolle woorden als 'aftrap' en 'het gaat beginnen'.

Ik betrapte mijzelf erop dat ik al naar het einde verlangde, naar 16 maart dus. Wat een mooie dag wordt dat. Geen verkiezingsbijeenkomsten meer, geen peilingen meer van het EenVandaag Opiniepanel. Mij viel bij al die toespraken in die goed en minder goed gevulde zalen vooral het gebrek aan werkelijke bezieling op.

Het meest problematisch in dit opzicht vind ik de situatie bij de partijen die het in mijn jeugd - vol van het duel tussen Van Agt en Den Uyl - voor het zeggen hadden. Weggeraakt van het grote verhaal waar het allemaal ooit mee begon, zijn ze gedwongen een nieuw verhaal te verzinnen. En dan kom je al snel uit bij respect, een gemeenschappelijke vijand of fatsoen. Vooral bij dat laatste.

Wat bezielt je? "Nou, heel veel, maar vooral fatsoen."

Dat weglopen van de bron waaruit je ooit bent ontstaan, terwijl je op zoek gaat naar iets wat ervoor in de plaats moet komen, geldt in sterke mate ook voor Europa. Zielloos hangt het in de touwen na een ferme mep van een aangetrouwde tante die aan de overkant van het kanaal woont.

Deze week pleit Timothy Radcliffe, de voormalige magister-generaal van de dominicanen, in het Vlaams katholiek opinieweekblad Tertio ervoor dat Europa haar ziel gaat herontdekken en dan doelt hij natuurlijk op het christelijk geloof. Dat ligt volgens hem aan de basis van "ons begrip van menselijke waardigheid, van wat het betekent een persoon te zijn en lief te hebben".

Terug naar Friesland, naar het Karmelklooster. Na mijn lezing liep ik er nog een tijdje rond. De tentoonstelling over de karmelietessen en hun klooster in Drachten is fraai. Het mooiste object is een velletje met het koekjesrecept van zuster Theresia: "400 gr meel, 200 witte basterdsuiker, 350 gr, snufje, boter roomig roeren." Vooral dat 'snufje' intrigeert. Zou ze het zout bedoeld hebben?

In het klooster is veel zoals het ooit was en dat is mooi. Ik denk dat je daarom zo goed voelt hoe die volhardende vrouwen ondanks tralies en andere obstakels hier hartstochtelijk hun idealen hebben geleefd. Doordat het gebouw met zoveel liefde wordt beheerd, lijkt het alsof de zusters nooit zijn weggegaan.

Misschien bedoelt Timothy Radcliffe dat wel. Je zou je een Europa wensen als een groot, eeuwenoud gebouw. De oorspronkelijk bewoners zijn verhuisd, maar hun ziel is nog overal voelbaar. Je voelt dat je nog altijd welkom bent.

Een bezield, fatsoenlijk gebouw.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van 22 januari 2017. 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube