De hemel van Oldenzaal moraliseert niet

Vorige week zondag was ik anderhalf uur in de hemel, althans in een afspiegeling daarvan. Het licht was afwisselend gedimd en fel, er waren alleen maar aardige mensen en er werden talen gesproken die ik niet beheers, maar wel verstond.

En toch was ik gewoon maar in de Sint-Plechelmusbasiliek in Oldenzaal.

Daar werd een hoogmis 'opgevoerd', in het geheel gezongen (ook de lezingen), in het Latijn. De muziek was gregoriaans, afgewisseld met meerstemmig (Latijns) gezang. De 'Missa in Mysterium' (mis gericht op het mysterie) zoals op het misboekje stond vermeld, is een initiatief van Herman Finkers. Bij de lezingen en de voorbeden zorgde hij persoonlijk voor een Twentse vertaling. God spreekt maar twee talen: Latijn en Twents.

Mijn vrouw en ik waren wat laat, dus zaten we achterin. Veel zagen we niet, af en toe de voorganger tussen twee pilaren in, voor de rest wat schimmen. We waren ziende blind , maar hoorden veel moois.

De mis zat strak in elkaar. Ik heb nog nooit een misboekje gezien met zoveel aanwijzingen: 'Gong klinkt, allen staan, men blijft staan tot de eerste lezing'.

We gehoorzaamden gedwee. Één verkeerde beweging en het mysterie was immers weg.

Het was een meezing gregoriaanse mis. We moesten zacht zingen van Finkers die erbij vermeldde dat Gregoriaans zich eigenlijk vanzelf zingt. Je hoeft dus alleen maar aan te sluiten in de rij. Eerst zong ik nog aarzelend, maar niet veel later kon ik mijn mond niet meer houden, ook al had ik het gewild. Ik liet me meevoeren en hield langzaam op te bestaan. Ik werd de mis.

Een goede mis is als superieur theater. De uitvoering was deze keer vlekkeloos, het gezang bijna eng mooi. Er zaten prachtige theatervondsten bij die het mysterie op een elegante manier versterkten. Zo werd na elke voorbede het 'Te rogamus, audi nos' (Wij bidden U, verhoor ons), gezongen door de hele kerk en vervolgens in de slipstream nog eens herhaald door de vrouwenschola. Alsof God het gebed van de gelovigen nog even ingepeperd moest worden.

Na ongeveer een uur fluisterde mijn vrouw iets in mijn oor. Ze had het moment goed moeten uitkiezen, want praten was eigenlijk verboden. "Ik weet niet of ik dit elke week voorgeschoteld wil krijgen." Even wilde ik nog terugzeggen: "Vroeger deden ze dit in duizenden kerken zo'n beetje elke dag." Maar we moesten door.

Mijn vrouw had misschien wel een beetje gelijk. Bij deze mis gericht op het mysterie ontbrak het alledaagse, waardoor het volle hemelse licht op de uitvoering kwam te liggen. Aan de andere kant: goede liturgie is objectief en laat iets zien van het goddelijke leven dat ons later hopelijk allemaal wacht.

En dat was het geval daar in de hemel van Oldenzaal. Bovendien stond deze liturgie in een lange traditie van goddelijke inspiratie. Voor de zekerheid had Finkers bij de verschillende gebeden en gezangen de eeuw vermeld waarin ze zijn ontstaan: 'Gloria', tiende eeuw, 'Sanctus', dertiende eeuw. De liturgie wordt ons aangeleverd, we sluiten aan in een lange rij.

Ik begrijp daarom nooit zo goed waarom sommige liturgiegroepen die rij laten voor wat het is en helemaal opnieuw beginnen. Dan krijg je bijvoorbeeld zelf opgestelde geloofsbelijdenissen, aangepast aan de huidige tijd. De doe-het-zelf liturgen willen zoveel mogelijk mensen betrekken bij de eredienst. Laagdrempeligheid is een nobel streven, maar ik voel me juist buitengesloten bij zoveel invulgeloof. De beste Nederlandstalige liturgie is juist wel schatplichtig aan die eeuwenoude inspiratie.

Er werd in Oldenzaal niet gepreekt of op een andere wijze gemoraliseerd. Ook was het niet echt gezellig. Gelukkig maar, al miste ik wel de mededelingen aan het eind van de mis.

Na anderhalf uur stonden we weer buiten; terug op aarde. We besloten een bezoek te brengen aan de plaatselijke snackbar. Daar zat het vol met scholieren die op uitnodiging van Finkers de mis hadden bijgewoond. Ze zongen samen nog zachtjes het 'Kyrie'. Het zorgde voor een ritmische combinatie met de friet die lag te spetteren in het vet.

Wij aten een patatje en een kroket. Uit eerbied en respect voor het mysterie waar wij de afgelopen uren aan hadden mogen proeven, bleven we tijdens het eten staan.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van 15 oktober 2017.

 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube