Harry Mulisch kan God toch nog aftroeven

De hele week al loopt Harry Mulisch mokkend door de hemel. "Een bizarre uitslag", herhaalt hij keer op keer. 'De ontdekking van de Hemel' haalde slechts een zesde plek in de verkiezing van het belangrijkste boek van ons land en moest zelfs de Koran voor zich dulden. God moest even grinniken toen hij doorkreeg hoezeer de schrijver met zijn eigen universum de pest in had.

Uiteindelijk werd de Bijbel in de nieuwe vertaling van 2004 de onbetwiste nummer een. 'Het Achterhuis' van Anne Frank werd tweede, 'In de Ban van de Ring' derde. De grote winnaar was natuurlijk God: als je in zo'n sterk veld twee keer bij de topvijf eindigt, presteer je optimaal.

"Je zal wel extatisch zijn na de klinkende overwinning van de Bijbel", zei iemand tegen me.

Ik weet het niet. Die hele verkiezing was toch vooral een marketingstunt van de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlands boek. Die CPNB moet trouwens uitkijken. Het fanatisme om ons Nederlanders aan het lezen te krijgen neemt daar inmiddels onrustbarende vormen aan. En dat kan zich nog weleens tegen deze apologeten van het betere boek keren. Wij noemen dat thuis het Tom de Ridder-effect. Deze hoogst irritante man probeerde een tijd lang via radiospotjes ondernemers een brandstofpas aan te smeren. Hij was zo vaak te horen dat veel autorijders overwogen hun auto in de vangrail te parkeren om niet meer over die pas te hoeven horen.

Het belangrijkste boek, het mooiste schilderij, de grootste Nederlander. Het zijn onzinnige verkiezingen waarvan de uitslag uiteindelijk gewantrouwd moet worden. Zo zou het me niet verbazen als argeloze ouderen door bijbelminnende vrienden en kennissen een iPad is voorgehouden met het vriendelijke doch dringende verzoek even op dat vierkantje te drukken. Het betere lobbywerk.

Het feest was in de hemel nog in volle gang, toen in 'De Wereld Draait Door' de winnaar tegen het licht werd gehouden. Matthijs van Nieuwkerk een beetje verlegen met die zegevierende Nieuwe Bijbelvertaling. Misschien had hij liever Anne Frank of Mulisch aan kop gezien of desnoods 'Het Grote Tuinboek voor alle seizoenen'. Adriaan van Dis en Tom Lanoye waren uitgenodigd voor de laudatio. Zij prezen de Bijbel als oerbron van onze taal en literatuur. "Zonder de Statenbijbel geen Gerard Reve", zei Lanoye.

De grote inspirator van het winnende boek, God, kwam er nogal bekaaid van af. Van Dis las een stuk uit psalm 37 voor waarin hij 'God' verving door 'het systeem', een uitvinding van dichter Leo Vroman. Hij zette er een werkelijke goddelijke bril voor op. Toen hij klaar was met lezen, was hij in zijn nopjes: "Zo wordt het een heel aantrekkelijk boek."

Maar voor mij was alle glans eraf, de Bijbel was binnen een paar minuten verworden tot een zielloos zelfhulpboek.

Ik kreeg te doen met De Nieuwe Bijbelvertaling die bij Van Nieuwkerk op tafel lag, aan zijn lot overgelaten te midden van de massa der niet-gelovigen. Alleen op de wereld, overigens de nummer tien van de ranglijst.

Mijn gebed om bijstand werd de volgende dag in deze krant gelijk verhoord. Twee bijbelwetenschappers van het Nederlandse Bijbelgenootschap vroegen zich hardop af of dit 'blijvend populaire boek 'niet wat serieuzer genomen moest worden in de actuele zoektocht naar onze identiteit, naar normen en waarden. Maar volgens Erik Borgman, stopperspil van het Theologisch Elftal, is dat nog niet zo eenvoudig: 'Als je uit bent op één verhaal dat dragend zou moeten zijn voor onze cultuur, identiteit als een fundament waar je vol trots op kunt staan, ben je bij de Bijbel aan het verkeerde adres.'

Geen sprookjesboek dus, maar ook geen pasklare moraal. Eigenlijk kennen we het belangrijkste boek van Nederland nog maar nauwelijks.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van 1 oktober 2016.

Ik stel daarom het volgende voor: bij de eerstvolgende Nederland Leest - ook een actie van de CPNB - kiezen we voor de Bijbel. Gratis en voor niks op te halen in bibliotheek en boekhandel. Mobiele theologenteams in gele auto's zorgen bij problemen voor uitleg.

En God zal zien dat het goed is, over zijn hart strijken en ervoor zorgen dat 'De ontdekking van de hemel' het jaar daarop aan de beurt is. Voor de tweede keer Leest Nederland dan een boek van Mulisch.

Troeft hij God toch nog af.

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube