Italiƫ, het land met de twee gezichten

Buiten probeert een flauw zonnetje nog iets van de dag te maken, ik zit binnen op de bank. Op mijn schoot ligt mijn iPad. Ik ga de herhaling van het Italiaanse acht-uurjournaal kijken. Dat heb ik nogal wat gedaan de afgelopen tijd.

Als de tonen van de leadermuziek klinken ben ik terug in het appartement van tante Tonnie en oom Carlo in Rome. Daar logeerde ik veel tijdens mijn studie. Om acht uur keek ik altijd met mijn oom naar het nieuws. De televisie stond dan keihard, waardoor alles nog meer indruk maakte. Er mocht niet gesproken worden. Waagde ik het toch wat te zeggen dan deed mijn oom keihard: sssst!

Ik kijk naar dat journaal van RAI 1 vanwege die verschrikkelijke aardbeving die Midden-Italië tien dagen geleden trof. Ik hou het aantal slachtoffers bij en ken de kaartjes van het epicentrum uit mijn hoofd. De scheur die door al die kaartjes loopt, dat breukvlak diep in de aarde, zit nu in mijn hoofd.

Afgelopen maandag was in Amatrice, een van de getroffen stadjes, de begrafenis van achtentwintig slachtoffers. De bisschop deed de uitvaart. Hij moet zich ook hebben afgevraagd waar God was in dit drama. "De aardbeving doodt niet. De werken van mensen doden", zei hij. Hij doelde op corrupte aannemers, gemeenteambtenaren die sjoemelden met bouwvoorschriften.

De bisschop noemde de namen van de overledenen van Amatrice op: eerst de achternaam, dan de voornaam. Dat formele, maakte het nog veel ontroerender. In gedachten schreef ik de namen mee: Adduci Rosella, Amadio Caterina, Andreoli Fiorenza. En zo ging het nog een aantal minuten door.

Een paar maanden geleden reed ik door het gebied toen alles nog heel was. Nu ligt alles in puin. En ja, het scheelt wel of je naar een door een felle brand verwoest bedrijventerrein kijkt of naar middeleeuws gruis met lieve mensen daaronder. Zachtjes huil ik mee met de moeders die zich op de kist van hun zoon hebben geworpen. Ik ken ze niet, maar wat zou dat? Mijn favoriete land lijdt en ik rouw in ballingschap mee.

In mijn aardrijkskundeboek stond bij het hoofdstuk Italië een tekening van een dik mannetje, dat onder een boom lag te slapen met naast zich een bord spaghetti. Italië is nog altijd een land met twee gezichten: de zon, het heerlijke eten en al de kunst. Maar ook corruptie, maffia en een verlammende bureaucratie. In dit land gaat niets eenvoudig. Het is het land van de krul. Alles kan mooier, waarom zou je je haasten? Neem de tijd.

Niemand zei het treffender dan Harry Lime, hoofdpersoon in de beroemde film 'The Third Man' uit 1949: "Onder de Borgia's had Italië te maken met oorlog, terreur, moord en doodslag, maar bracht tegelijkertijd Michelangelo, Leonardo da Vinci en de renaissance voort. In Zwitserland hebben ze al vijfhonderd jaar democratie en vrede, en wat hebben zij ons gebracht? De koekoeksklok."

De koekoeksklok.

Dat-ie oorspronkelijk uit Duitsland kwam, is een klein detail.

Uiteindelijk wint in Italië de creativiteit, en ook het familiegevoel. Het land is rondom de aardbevingsslachtoffers gaan staan. En ja, de maffia zal bij de herbouw wel weer meeprofiteren. Maar de Italianen gaven massaal bloed en er werd van alles ingezameld. Rome bleef niet achter en ontfermde zich met de liefde van een oermoeder over zijn verweesde kinderen. In de restaurants over de hele stad verspreid, werd extra veel Spaghetti all'Amatriciana (tomaten, wangspek en pecorino) op tafel gezet. De opbrengst ging naar de naamgever van het gerecht, Amatrice.

En dat terwijl het met Rome zelf ook slecht gaat. Het huisvuil stapelt zich op, een groot deel van de bussen staat kapot in de remise, de politiek blijft machteloos. De moeder van Italië lag op de intensive care en vocht voor haar leven, maar stond op en liet zich van haar beste kant zien. Italië is een raar land, maar ik ga er met de dag meer van houden.

En God? Die ligt nog altijd onder het puin.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van zaterdag 3 september 2016.

 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube