Katholieken kunnen beter voetballen

De overvolle schema's die de kranten deze week publiceerden ben ik snel voorbij gebladerd. Wat heb ik tussen al die namen en tijden te zoeken, nu wij niet meedoen? Het Europees Kampioenschap voetbal laat me volkomen koud.

Wel hoorde ik op de radio de wondergoal van Marco van Basten uit de finale van 1988 weer een keer langskomen met het beroemde commentaar van Theo Reitsma: "Wat een goal! Wat een goal! Wat een schitterend doelpunt!" Ik was meteen terug in de huiskamer van mijn ouderlijk huis.

Daar heb ik dit wonder aanschouwd, zittend op de zwarte, leren bank met links van mij mijn ouders en rechts mijn vrienden Lucky en Ruurd. Gullit had al 1-0 gemaakt. Mijn moeder was net opgestaan om in de keuken aan het avondeten te beginnen. En toen kwam de 2-0 van Van Basten. De penseelstreek in de lucht. De inslag in het doel. De verbazing van de wonderdoener zelf. Van het ene op het andere moment heilig. San Marco.

Voetbal is religie. Dat bleek nog maar eens uit het fijne stuk dat radiomaker en predikant Klaas Vos vorige week in deze krant schreef over zijn afgod Voetbal. De taal is bijna bijbels, met een Mammon die uit de as herrijst, tribunes die volstromen als de banken en galerijen in Huizens Oude Kerk en zijn vader die hem het beloofde land laat zien: het Ajaxstadion.

Maar toch blijft een zeker schuldgevoel Vos achtervolgen. "Dat (voetbal)virus krijg ik er niet uit gebeden", schrijft hij aan het slot. Ik hoor hem bidden: "Heer, laat mijn liefde voor U groter zijn dan die voor het voetbalspel." Hij is volgens mij niet de enige protestant die zo denkt. Als ik de Engelsman Nicholas Farrell goed begrijp, heeft deze ambivalente houding protestantse landen heel wat voetbalkampioenschappen gekost. In een essay uit 2012 poneert hij de stelling dat katholieken beter kunnen voetballen dan protestanten. Geen idee wie die Farrell is, maar hij lijkt een punt te hebben.

Sorry Klaas Vos.

Eerst de feiten. Dit is het vijftiende EK voetbal. Tot nu toe won zes keer een uitgesproken katholiek land (Spanje alleen al drie keer, Frankrijk twee keer). Engeland - nota bene uitvinder van het voetbal, maar overwegend protestant - won geen enkele keer. Dit alles maakt de prestatie van onze jongens, afkomstig uit het calvinistische Nederland, op het EK van1988 des te groter.

Als we naar de statistieken van het WK voetbal kijken, neemt het overwicht van de katholieken tsunami-achtige vormen aan.

Van de 21 keer dat het toernooi tot nu toe gehouden werd, won het katholieke Brazilië maar liefst vijf keer, gevolgd door het katholieke Italië (vier maal) en (West-)Duitsland (ongeveer evenveel katholieken als protestanten, vier keer winnaar). Meteen daarna komen het katholieke Uruguay en Argentinië, allebei twee keer wereldkampioen.

De paus van Rome - Luther: 8-2. Goal!

Achter die statistieken een verklaring vinden, valt nog niet mee. Farrell haalt zelfs Max Weber (1864-1920) erbij. Volgens deze Duitse socioloog was religie de drijvende kracht in de maatschappij (en niet de economie, zoals zijn collega Marx beweerde.) Weber zag een directe relatie tussen het protestantisme, of, zo u wilt, het calvinisme, en de opkomst van het kapitalisme. Niet voor niets ging die het snelst in overwegend protestante landen. Protestanten hechten aan werken, katholieken aan andere dingen. Bijvoorbeeld aan voetbal. Hierin stoppen de volgelingen van de kerk van Rome liever hun energie dan in werken of het goed besturen van een land. Paus Johannes Paulus II noemde voetbal ooit de belangrijkste bijzaak ter wereld. Wat de Poolse paus eigenlijk wilde zeggen: "Vaak is het de hoofdzaak". Prachtig versluierd katholiek taalgebruik.

Misschien ligt die hegemonie van de katholieke voetballers ook in het gevoel voor schoonheid en mysterie dat zij, meer dan hun reformatorische broeders en zusters, in de loop der eeuwen hebben weten te behouden. Voetbal wordt dan al snel een vorm van kunst en niet alleen hard werken. Duitsland is zo succesvol op grote kampioenschappen omdat ze én hard werken én via de katholieke inbreng (Bayern München) ook nog redelijk mooi spelen. Dat is nog eens een mooi voorbeeld van oecumene.

Die voorzet bij die wondergoal uit 1988 kwam trouwens van de katholiek Arnold Mühren. Of Marco van Basten ergens in gelooft, weet ik niet. Maar dat lijkt me in dit geval bijzaak.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van zaterdag 11 juni 2016.

 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube