Kerkelijk spreken voor dovemansoren

Voorafgaand aan de persconferentie waarin kardinaal Wim Eijk reageerde op de pauselijke exhortatie Amoris Laetitia aangaande huwelijk en gezin, begroette hij alle aanwezige journalisten persoonlijk. Dat leverde nauwelijks vertraging op, aangezien er maar zes journalisten op dit mediamoment waren afgekomen.

De persconferentie vond plaats op het secretariaat van het rooms-katholiek kerkgenootschap dat tegenwoordig gevestigd is in een kantoorpand aan de rand van Utrecht. "Ik kom voor de persconferentie", zei ik tegen het meisje bij de receptie. "Dan moet u daar zijn." Ze wees op een glazen deur waarachter zich een tafel met katholieke folders bevond. Eenmaal binnen waande ik mij in een schuilkerk, in de vorm van een moderne kantoortuin die bescherming moest bieden tegen de boze buitenwereld met haar rondrazende seculiere bendes.

Niet alleen de kardinaal zou zijn licht laten schijnen op Amoris Laetitia, ook een Italiaans katholiek echtpaar dat als toehoorder aanwezig was bij de laatste bisschoppensynode en in Maastricht woont, zou aan het woord komen. Ze hadden twaalf kinderen. "Dat is zes keer zoveel als ik", dacht ik meteen.

Hun twaalfde kind was meegekomen en was in een diepe slaap verzonken. Rechts van mij zaten een man en een vrouw. Ik dacht: heb ik toch nog twee journalisten over het hoofd gezien, maar het bleek familie van het echtpaar met twaalf kinderen.

"Dames en heren. Vandaag is het een belangrijke dag in het pontificaat van paus Franciscus", begon de kardinaal de persconferentie. Eijk omschreef de exhortatie als een "kerkelijk document met een opvallend existentieel karakter". En dat sloeg dan vooral op de taal waarin het geschreven was.

Ik geef hier eerlijk toe dat ik nooit precies weet wat existentieel eigenlijk betekent. Sorry.

De kardinaal stelde verder vast dat er weinig nieuws in het document stond en dat hertrouwd gescheidenen nog altijd niet te communie konden. Wel moest de kerk voor alle mensen in wat Eijk aanduidde als 'irreguliere situaties' barmhartig zijn. Irregulier, dat leek me nou een heel existentieel woord.

Ik keek op mijn telefoon. Collega's die bij de presentatie van hetzelfde document in Rome aanwezig waren, twitterden dat er in het document wel degelijk ruimte werd geschapen voor die hertrouwd gescheidenen die te communie wilden. Dat zou in twee voetnoten staan, te weten nummer 336 en 351. Maar dat was Rome, en ik zat met vijf journalisten, een slapend kind en een kardinaal die heel wat anders beweerde in een anoniem kantoorpand aan de rand van Utrecht.

Jan-Willem Wits schreef donderdag in deze krant een stuk over het document van de paus en de reactie van kardinaal Eijk hierop. De titel boven het stuk was enigszins misleidend. 'Paus Franciscus spreekt een andere taal dan Eijk'. Ik dacht: 'Inderdaad, de paus spreekt Spaans of Italiaans en Eijk Nederlands'. Maar dat bedoelde Wits niet. Volgens hem zal Franciscus de leer niet veranderen, maar heeft hij "een volledig andere taal voor ogen waardoor het spreken van de kerk niet langer door normen wordt gedomineerd, maar door onderliggende waarden". En die taal lijkt Eijk zich niet machtig te willen maken, zegt Wits. Die is toch meer normatief ingesteld.

Taal is een vreemd iets. Je kan er eigenlijk nooit van op aan. Het is een voertuig dat vooral voor eigen bestwil wordt ingezet. Eijk en de paus willen allebei hetzelfde: mensen laten leven "volgens de volheid van het plan dat God met hen heeft". Lees: de moraal van de kerk. Eijk gaat meteen op zijn doel af, de paus gaat omzichtiger te werk. Beiden bewandelen een verschillende weg, maar het doel is hetzelfde.

Na een uur werd het kind wakker en was de persconferentie voorbij. Eenmaal buiten dacht ik aan Utrecht en alle irreguliere stellen die hier woonden. Ze waren vast heel gelukkig en hadden helemaal geen behoefte aan een paus of kardinaal die zich met hun relatie bemoeide.

Dat is het grote drama achter Amoris Laetitia. Het grootste deel van de Nederlanders is stokdoof geworden voor welk kerkelijk spreken over huwelijk en gezin dan ook. In wat voor taal dat ook gebeurt.

Misschien moeten we het daar eens over hebben en niet over wel of geen ruimte of over de betekenis van een voetnoot in een pauselijk document.

 

Deze column verscheen eerder in dagblad Trouw van 16 april 2016. 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube