Rake commentator van de katholieke kerk

Gisteren was het tien jaar geleden dat Gerard Reve overleed. Ik vond dat ik dit niet ongemerkt voorbij kon laten gaan. En dus ging ik in de stad op zoek naar 'Moeder en Zoon', een van de weinige boeken van de volksschrijver die ik niet in mijn bezit heb. Ik leende het een paar jaar geleden van de bibliotheek, maar nu wilde ik het zelf aanschaffen.

In het boek vertelt Reve hoe hij 'een man met toch een behoorlijke dosis ontwikkeling, intelligen-tsie en gezond verstand', ooit in de rooms-katholieke kerk terechtgekomen is. Het boek schemert in mijn hoofd, veel ben ik vergeten. Wel herinner ik mij een aantal schitterende pagina's over pogingen van de jonge Reve om in het bezit van een kerstboom te komen.

In de boekhandel stuitte ik op een grote tafel met filosofieboeken, dit in het kader van de Maand van de Filosofie. Er wordt in dit land wat afgedacht.

Bij de 'R' in het gedeelte van de boekhandel waar de romans hun thuis hadden, stonden drie romans van Reve, in een totaal van vijf exemplaren. Moeder en Zoon ontbrak. Gerard Reve wordt nauwelijks meer verkocht, bleek gisteren uit deze krant. Ook hier dus niet.

Dan maar naar de bibliotheek.

Daar stond anderhalve plank Reve met daarbij twee exemplaren van het boek dat ik zocht. Ik was voorlopig uit de brand. Het werk van Reve was overvloedig aanwezig. Zouden deze boeken de bibliotheek nog wel eens uit mogen?

Je mag het hopen, maar je kunt nergens op rekenen.

Ik mis Reve vooral als commentator van het reilen en zeilen der katholieke kerk. Afgelopen zondag zag ik de paus nog langskomen in zijn automobiel en dacht aan een vergelijking die Reve ooit maakte: 'De katholieke kerk is ook een poppenkast en in een poppenkast moet je ook een jan klaasen hebben. En de functie van jan klaassen vervult deze paus'. (Reve doelde op paus Paulus VI). Een voor sommigen kwetsende opmerking, maar in de kern klopt ie wel. Al zou ik er wel aan toe willen voegen dat het hier wel om poppenkast van een hoog niveau gaat met een mystieke inslag.

Ook als het om kerkelijke documenten ging, was zijn commentaar op het eerste gezicht vooral geestig, maar bij nader inzien altijd raak.

Nop Maas vertelt in het derde deel van zijn Reve-biografie hoe de homoseksuele schrijver reageerde op Persona Humana, een document uit 1975 waarin de Vaticaanse Congregatie voor de Geloofsleer zich verzette tegen seks voor het huwelijk, ongehuwd samenwonen en zelfbevrediging. Reve noemde het "niets dan een aaneenrijging van clichés, frasen en tautologieën in een stijl, die wel voor apen geschreven schijnt. Als het zo doorgaat, zal de Kerk spoedig, wat betreft de seksuele moraal, ieder gezag in de wereld hebben verspeeld."

Hij had gelijk, zeker wat het laatste betreft.

In 1985 deed Reve voor NRC Handelsblad verslag van het pausbezoek aan ons land. In een van de stukjes ging hij nogmaals in op de vraag hoe hij toch lid kon zijn van een kerk die er een seksuele moraal op nahield die niet te zijne was. Hij noemde de katholieke moraal 'absurd' en 'totaal ontoepasbaar'. Ze diende vooral niet letterlijk te worden genomen, voor Reve een belangrijk punt. "De RK kerk zegt dat zij alle seksualiteit buiten het huwelijk verwerpt. Zij bedoelt dat seksueel verkeer zonder menselijke binding, respect, verplichting etc. de mens onwaardig is... Zij veroordeelt de homoseksualiteit, maar zij bedoelt, heel in het algemeen, dat losbandigheid geen vrijheid, maar slavernij is. (Dat zij homoseksualiteit voor niets anders dan losbandigheid houdt berust op het gewone burgermansoordeel en een gemakzuchtige onwil tot onderzoek)."

Geen speld tussen te krijgen.

Nu zijn we een aantal pausen verder en ligt er een nieuw document over huwelijk en gezin. Wat Reve ervan gevonden zou hebben, valt natuurlijk moeilijk te zeggen. Waarschijnlijk was hem de vriendelijke toon opgevallen en had hij er voor de rest weinig nieuws in ontdekt.

Hij had een paar geestige opmerkingen gemaakt, die we pas later op waarde hadden geschat. En misschien had hij die ene, weergaloze uitspraak herhaald die ik koester als een trouwe vriend: "De katholieke kerk is een mooi geloof, voor mensen te land, ter zee en in de lucht.

En niet duur."

 

Deze column verscheen eerder in dagblad Trouw van 9 april 2016. 

 

 

 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube