Stiekem terug naar de stilte die voorafging

Ik heb naar deze Stille Zaterdag verlangd. Goede Vrijdag viel vroeg dit jaar. Vierendertig kruisigingen op één dag in Brussel. Dinsdagochtend acht uur, werd vrijdagmiddag drie uur.

De duisternis van dat ene, allesbepalende moment van tweeduizend jaar geleden weerspiegeld in de vertrekhal van Zaventem (ach, ooit was het zo'n onschuldig woord) en het metrostation Maalbeek.

Ik bekijk de beelden nog een keer. De man met bebloede armen in de lucht, de chaos van de verwoesting, het kind dat 'mama, mama' schreeuwt en dan die oorverdovende stilte daarna. Zo moet het einde van de wereld eruitzien.

Wij willen het begrijpen en dus praten we er de hele dag over, zonder dat we er veel mee opschieten. Heb je radio en televisie overleefd, dan vallen in de stilte van de vroege ochtend de kranten keihard op de grond. Weer tientallen pagina's gestamel. Dan liever de stilte.

Ik vind troost bij 'Morgen weer een dag' van Gerrit Kouwenaar.

Vandaag stilte geplet in taal / het na

tuiten van zwarte knallen / onaf

gebroken eenheid na eenheid compacte stilstand ontstaat / zelfs het wat

te lange stromende boek, het krampachtige dagblad laten

onophoudelijk bijna

spelden vallen in stoom,

de ballpoint ontploft

haast maar ontploft

niet

Na zwarte knallen, compacte stilstand. Het liefst had ik de ruimte die mij hier is toebedeeld blanco gelaten. Beter dan achteloze, machteloze taal is het om te zwijgen. Lekker arrogant zwijgen. Dat zal die terroristen leren. Wat dan rest is twee kolommen verre leegte. En Jezus lijkt inmiddels als twee druppels op André Hazes. Nog een teken dat het einde van de wereld nabij is.

Ik kan er niks aan doen, maar ik zie alweer overal de eindtijd om me heen. In deze zogenoemde Goede Week (de Italianen spreken van Heilige Week) wordt ons huis verbouwd of liever gezegd: gestript. De hele dag lawaai, langs het raam vallen de brokstukken een voor een omlaag. Nog even en er is nog maar weinig van ons huis over. Een geraamte, meer niet. Weerloos tegen de wind die te koud is voor de tijd van het jaar, maar toch ook nieuw leven met zich mee lijkt te nemen.

In duizenden kerken gaat tijdens de Paaswake vanavond eerst het licht uit. Niet veel later komt het licht dan weer terug, terwijl we zingen: "Licht van Christus". De dood overwonnen, een nieuwe aarde met een oude echo. Juist dan worden de beroemde verzen van Genesis gelezen:

God zei: 'Er moet licht komen', en er was licht. God zag dat het licht goed was, en hij scheidde het licht van de duisternis.

En dan wordt het toch nog Pasen en is het zondag. Bleef het dat maar. Het hele land in bezit genomen door uiteindelijk toch de stilste dag van de week. Bloem dichtte al:

De stilte, nu de klokken doven,

Wordt hoorbaar over zondags land

En dorpse woningen, waarboven

Een schelpenkleurge hemel spant.

Vorige week heb ik de mooiste stilte ooit gehoord, in de beroemdste kapel die er is. Het schemerde al in Rome. We liepen door pauselijke paleizen na sluitingstijd. Wilden we die ene kapel nog even zien? De koster moest thuis even de sleutel halen. Hij was terug voordat ik er erg in had. Een klein mannetje in een zwarte jas. Langzaam ging de deur open en daarachter zou de moeder aller kapellen zich moeten bevinden. Maar het was nog duister, woest en leeg. En stil, zo ontzettend mooi stil. Veertien tellen lang. Toen ging het licht aan en werden de fresco's zichtbaar. Het was alsof de aarde voor onze ogen opnieuw tot stand kwam.

Ik deed de deur achter me dicht en was sprakeloos, mijn taal kwijt. Pas bij Bloem vond ik 'm terug:

Niet te verzoenen is het leven.

Ten einde is dit wellicht nog 't meest:

Te kunnen zeggen: het is even

Tussen twee stilten luid geweest.

Ik moet eigenlijk van alles doen, maar loop in gedachten stiekem terug naar die kapel en naar de stilte die aan alles voorafging.


Deze column verscheen eerder in dagblad van Trouw van 26 maart 2016

 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube