Achteruit kijken en vooruit leven

Het gezin oogt gelukkig op de foto die genomen is in de achtertuin van het huis waar het jarenlang woonde. We zien een vader, een moeder en vier kinderen: ze hebben de toekomst nog voor zich, zo lijkt het. Geen vuiltje aan de lucht.

Vooraan zit de op een na oudste zoon in een verlopen tuinstoel. Hij houdt de hond des huizes in zijn armen geklemd. Het beest lijkt de omstrengeling niet prettig te vinden en zich te verzetten.

De vader en moeder staan naast elkaar, rechts op de foto. De vader heeft een pet op. Hij moet 'm speciaal voor de gelegenheid hebben opgezet; hij heeft geen jas aan die zou kunnen wijzen op een andere activiteit buitenshuis. De moeder houdt het boek 'Leven met Anaïs' van Georges Simenon in haar linkerhand.

Links zit, op een skelter, de jongste zoon. Hij heeft een trainingspak aan. Rechts van hem staat een hockeystick tegen de verlopen tuinstoel aangeleund. Het kan niet anders of de foto is op een zaterdag gemaakt. Hockeydag. Die jongste zoon ben ik. Ik moet een jaar op twaalf, dertien zijn geweest

Mijn vader moet ongeveer vijftig zijn geweest. Hij heeft na het maken van deze foto nog zo'n dertig jaar geleefd, werd nog hoogleraar en is letterlijk tot aan zijn dood blijven schrijven. Mijn moeder moet toen al met gemengde gevoelens naar haar leven hebben gekeken en zich ongemakkelijk hebben gevoeld bij dit staatsieportret van vermeend geluk. Toch lacht ze. Waarschijnlijk heeft de maker van de foto - een vriend van de familie voor wie ze een zwak had - haar aan het lachen gemaakt. Wat voor plannen had zij nog nu ze bijna vijftig was? Voor mij was vijftig toen een belachelijke hoge leeftijd. Mensen van die leeftijd nam ik niet serieus. Hun leven was al bijna voorbij, dacht ik.

Vorige week werd ik zelf vijftig en ik ben er nogal van in de war. Meer dan ik van tevoren gedacht had. Tijd is een schandalige uitvinding en bovendien onbetrouwbaar tot in elke vezel.

Het is alsof ik een merkteken op mijn voorhoofd heb en iedereen kan zien dat ik de grens gepasseerd ben. In de kerk wordt bij de mededelingen een 'activiteitenmiddag' voor vijftigplussers aangekondigd. Daar mag ik dus nu ook heen.

Verder denk ik veel aan mijn helden en waar zij rond hun vijftigste in hun leven waren aangeland. Paul McCartney was bezig met de opnames van zijn negende soloalbum 'Off the Ground'. (Niet een van zijn beste). Federico Fellini - de grootste dromer uit de filmgeschiedenis- maakte 'I clowns' met die weergaloze scène van een jongetje dat wakker wordt als er vlakbij zijn huis een circustent wordt opgezet. Simon Vestdijk tenslotte schreef rond zijn vijftigste de roman 'De kellner en de levenden'. Een van zijn beste. Hierna volgden nog tientallen andere romans. Een hele troost. Ik heb dus nog toekomst.

Het liefst zou ik vijfentwintig zijn en vrij van nostalgie. Dat irritante gezelligheidsdier onder de sentimenten dat altijd te lang blijft hangen op feesten en partijen.

Daarom lees ik graag Remco Campert (86) die nu ook in Elsevier laat zien hoe je, nuchter en vrij van nostalgie, kunt schrijven over kort en lang vervlogen tijden. Hij gaat mij voor. "Op mijn leeftijd bestaat het leven voor het grootste deel uit herinneringen. Elke dag dat ik de deur uitga en over straat loop is er als de nacht valt een herinnering bijgekomen." Wat een schitterende zin. De nacht die zich liefdevol ontfermt over een nieuwe herinnering.

Ik herinner me de achtertuin met het gat in de grond voor de droogmolen. Ik herinner me mijn skelter waar ik stickers van de Franse Formule-1-coureur Jacques Laffite op had geplakt. Ik herinner mij het geluid van het circuit als er races waren. Ik herinner me dat we na de kerk patat gingen eten. Ik herinner mij mijn vader die op de rand van het bed zijn eerste sigaret van de dag rookte. Ik herinner me onze buren: Zaaijer, Drommel, D'Hersigny.

Herinneren is achteruit leven. En dat moet je niet te lang doen. Weer wijst Campert mij de weg: "En dan zijn er ook nog dagdromen. Het zekere voor het onzekere nemend schat ik mijn toekomst op één dag. Een dag vol schrijven, liefhebben en genieten van onze tot nu toe vrije wereld."

Dus niet achteruit, maar vooruit leven is het devies. Tot de tijd je inhaalt en jezelf een herinnering bent geworden.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van 27 februari 2016. 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube