Nieuwe stadspaleizen voor dolende zielen

De beelden die de televisiejournaals deze week tot in den treure toonden, kwamen mij maar al te bekend voor. Vrouwen - mannen zag je nauwelijks - stonden voor een dichte deur. Ze duwden even en merkten dan dat ze echt niet naar binnen konden. Verslagen staarden ze vervolgens de ontheiligde ruimte in. De stilte had het hier definitief voor het zeggen gekregen. Het licht had nu voor altijd vrij spel.

De dichter J.J. Slauerhoff (1898-1936) zag het ook al eens, hier ver vandaan, in Manilla.

De kathedraal,

Steenen Kristal

Uit macht gestold.

Door woekerbloei bezeten,

Hoog begroeid, stil bestormd,

Muren door wortels gespleten,

Torens misvormd.

Daarbinnen blijft eeuwen-

Oud geloof in zwang,

En stilte, dezelfde, eeuwen,

Eeuwen lang.

De vrouwen voor de dichte deur mochten ook wat zeggen. Ook die verhalen had ik eerder gehoord. Ze kwamen hier al zo lang, soms wel veertig jaar. Vroeger gingen ze met hun ouders mee. Ze waren het gebouw altijd trouw gebleven. Nee, jonge mensen zag je er niet zoveel. En dan steeds die ene vraag die me ook zo bekend voorkwam: "Waar moeten we nu heen?"

Het definitieve einde van V&D en de daarmee gepaarde sluiting van tweeënzestig winkels deed me denken aan de kerksluitingen die in dit land aan de orde van de dag zijn.

Twee vermolmde instituten die geen goed antwoord lijken te hebben op de nieuwe tijd. Vroeger verlieten de mensen nog gedienstig hun huis om ergens anders onder één dak samen te zijn. Ze vonden er alles wat je in het leven nodig had. De hele schepping in één kathedraal. Nu is iedereen zijn eigen kathedraal: zowel de gelovigen als de klanten van het warenhuis zijn geëmancipeerd. Ze kunnen het alleen wel af. De pastoor en de ervaren verkoopster lijken niet meer nodig.

Ook de liefdeloosheid waarmee de boel op slot gegooid wordt, is herkenbaar. Het zijn maar stenen. En stenen zijn geld. Voor u zo een ander. V&D of H&M, Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstand of een Dance Studio: het maakt de seculiere of kerkelijke vastgoedeigenaren uiteindelijk niets uit.

Mijn eigen katholieke kerk is ook op zoek naar een nieuwe eigenaar, net als het pand van V&D een aantal kilometer verderop middenin het winkelhart van Nederland. De nieuwe pastoor gunt het gebouw nog wat tijd en heeft de definitieve verkoop een half jaar uitgesteld. Blessuretijd. Een paar dagen geleden liep ik er langs. "Ben je er nou nog steeds", dacht ik hardop zoals je iemand die ontslag is aangezegd toch nog op zijn vertrouwde werkplek ziet zitten. "Wat gaat er gebeuren met de kerk?", vroeg een buurtgenoot me laatst. Ik zei dat ik het niet wist, maar dat er gewerkt werd aan een doorstart. Net als bij V&D. "Ik zou het jammer vinden als 'ie definitief dicht ging", zei hij, al kwam hij nooit meer in de kerk. In opgevoed, van weg gegroeid en nu geen behoefte meer aan. Net als al die mensen die misschien nog wel eens de V&D binnenliepen, maar er nooit meer wat kochten.

Uiteindelijk breken we zelf onze kathedralen af.

Het ergst is het natuurlijk voor die 8000 werknemers. Op de televisie zag ik een medewerkster van de horloge-afdeling. De winkel moest leeg . Met veel liefde pakte ze de laatste uurwerkjes in. De tranen stonden in haar ogen. Daar stond ze op haar vaste plek. In de vitrines lag niets meer. Om haar heen een ruïne. Aan de eredienst onttrokken noemen ze dat in de katholieke kerk.

Ook al die tweeënzestig steden zijn weduwe geworden. Na de kerken en hier en daar een bibliotheek, verdwijnen nu ook de warenhuizen uit het straatbeeld. Steeds minder huiskamers in de stad om even op adem te komen. De ene holle kies na de ander.

Verwacht van mij geen revolutie, maar kan de regering al die panden niet van staatswege opkopen? Maak er bibliotheken van of musea, stadspaleizen voor dolende zielen.

Samen de roltrap op, tot in de eeuwigheid.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van 20 februari 2016.

 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube