Een Oscar voor de nieuwe Copernicus

Een Oscar voor de nieuwe Copernicus




In de zomer van 1992 maakte ik een reis door Amerika. In Baltimore, aan de oostkust, logeerde ik bij een Belgische ex-priester. Hij was getrouwd met een ex-non. Ze hadden een kapitaal huis met een tuin zo groot als een voetbalveld.

Op mijn eerste ochtend daar werd ik gewekt door een onbestemd geluid. Ik keek uit het raam en zag mijn gastheer op een grasmaaier baantjes maken op zijn gazon. Bij het ontbijt vertelde hij dat hij niet de enige ex-priester was die in deze buurt woonde. Had ik wel eens van Richard Sipe gehoord? Hij woonde om de hoek.

Ik kende Sipe wel. Hij was, nadat hij het priesterambt had verlaten, psychiater geworden, gespecialiseerd in de behandeling van priesters met seksuele problemen. Over zijn ervaringen schreef hij het fascinerende boek 'A Secret World'.

Volgens Sipe hield maar zo'n twintig procent van de Amerikaanse priesters zich aan het celibaat. Vier procent viel op kinderen, ongeveer de helft op mannen. De Amerikaanse bisschoppen negeerden Sipe.

Langs de villa's slenterde ik naar zijn huis toe. Hij verwelkomde mij hartelijk en had nog wel een goed onderwerp voor me: seksueel misbruik door priesters. "Dat gaat hier heel groot worden", voegde hij er aan toe. "Het kan niet anders of dit heeft bij jullie ook gespeeld."

Hetzelfde jaar nog maakte ik voor RKK-Kruispunt tv een groot verhaal over misbruik in de Verenigde Staten. Een jaar later volgde Nederland. Pas in 2010 barstte in ons land het schandaal echt los door het werk van collega's Joep Dohmen en Robert Chesal.

Sipe speelt een grote rol in de film 'Spotlight', die sinds deze week in ons land draait en genomineerd is voor zes Oscars. Het is het verhaal over de onderzoeksredactie van de krant The Boston Globe die in 2002 een van de grootste misbruikschandalen in de katholieke kerk onthulde. In het aartsbisdom Boston bleken pedoseksuele priesters jarenlang ongestoord hun gang te kunnen gaan, met medeweten van de kerkleiding.

De film is om te beginnen een ode aan de journalistiek. Ook laat het goed zien hoe het misbruik door het incestueuze nietsdoen van de kerkleiding, maar ook iedereen daaromheen, zo lang kon doorgaan. Collega-priesters, ouders, katholieke notabelen: ze lieten het allemaal gebeuren.

Sipe is niet te zien in de film, je hoort zijn stem alleen over de telefoon. Met korte berichten stuurt hij het onderzoek van de journalisten aan. The Boston Globe (ook deel uitmakend van het katholieke establishment van de stad) zette haar beste journalisten pas op het misbruikdossier nadat er een nieuwe hoofdredacteur was aangetreden: Martin Barron, van Joodse origine. Blijkbaar heb je een buitenstaander nodig om een schandaal in eigen kring werkelijk tot de bodem uit te zoeken.

Ook Sipe was een buitenstaander - geworden, wel te verstaan. Dat merkte ik toen ik hem twee jaar geleden weer opzocht om hem te interviewen voor deze krant. Hij woonde nu aan de westkust van de Verenigde Staten, in La Jolla. Op mijn verzoek gingen we samen naar de kerk.

Sipe's medeparochianen knikten ons vriendelijk toe. "Ze doen beleefd, maar in feite ben ik een outcast. Veel katholieken hebben mij nooit vergeven dat ik de strijd met de hiërarchie ben aangegaan."

Toen we weer thuis waren, maakten we de balans op. Wat hadden al die onthullingen over misbruik en al die strafzaken nou werkelijk opgeleverd? De Amerikaanse kerk had tussen twee en drie miljard aan schadevergoedingen betaald, honderden priesters kwamen in de gevangenis terecht. Toch had de kerkleiding de boodschap nog steeds niet begrepen, zei Sipe. "Alles wat de bisschoppen hier deden kwam voort uit de noodzaak hun imago te redden. Ze hebben er niets van geleerd." Hij pleitte voor een Copernicaanse revolutie als het gaat om de seksuele leer van de kerk. "Zoals de oermens dacht dat de aarde plat was, denkt de katholieke kerk nog altijd dat alle seksuele handelingen buiten het huwelijk een doodzonde zijn. Dat is niet meer vol te houden."

Copernicus (1473-1543) betoogde dat niet de aarde, maar de zon het middelpunt van ons zonnestelsel is. Tot ongenoegen van de kerk. Hij kreeg pas na zijn dood volledig gelijk. Hopelijk duurt het voor Sipe iets minder lang.

Ik weet dat het niet kan, maar geef hem in de tussentijd alsjeblieft de Oscar voor de beste bijrol.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van 30 januari.

 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube