Uit de tijd gestapt en die even stilgezet

De hele wereld dromde deze week samen rond het graf van de heiland, dat leeg was. Het verdriet was groot. Zijn volgelingen konden niet geloven dat hij zomaar was opgestegen, zonder dit van tevoren aan te kondigen. Ze konden niet geloven dat hij er niet meer was. Als er iemand onsterfelijk leek, was hij het wel. Er ging nog een laatste foto rond. Een goed pak, een hoed en een brede glimlach alsof hij wilde zeggen: "Ik heb jullie allemaal beet."

Drie dagen gingen voorbij, maar hij kwam niet terug. "Dit was zijn laatste transformatie", wisten de volgelingen.

De afgelopen week overleed de Engelse zanger David Bowie. Hij liet vrouw, kinderen en een treurende schare aanhangers achter. Laat ik het meteen maar zeggen: ik had niet zoveel met hem. Objectief kon ik zien dat hij veel voor de kunsten betekend heeft, maar als persoon stond hij te ver van mij af. Ik leek de enige in mijn omgeving. Rouwbeklag vond zijn weg naar Facebook en Twitter. Ik keek toe en had geen deel aan de waarheid.

Boven mij trok de lucht dicht. Om mij heen werd nationale en internationale rouw afgekondigd. Koningen, presidenten en premiers onderbraken hun werkzaamheden en trokken zich terug voor een moment van reflectie. De man die uit de tijd was gestapt, had de tijd even stilgezet.

Ik weet niet of het Nederlandse kabinet plannen had om in onze hoofdstad een nationale herdenking te organiseren, maar dat was niet nodig. Voor publieke rouwfeesten hebben we tegenwoordig 'De Wereld Draait Door'. Daar zaten maandagavond zijn leerlingen om de tafel: Giel Beelen, Leo Blokhuis, Thom Hoffman en de leerling die Bowie het meest liefhad. Maria Magdalena was er ook, in de persoon van Patricia Paay. Ze werd nog net geduld door de andere leerlingen, maar meer ook niet.

De eerste minuten deelden ze met elkaar de verbijstering over het vroege afscheid. De leerling die hij het meest liefhad, toneelregisseur Ivo van Hove, had het als enige zien aankomen en moest ervan huilen. De orde van dienst was strak. Herinneringen aan Bowie en liedjes van hem wisselden elkaar af. Als op elke goeie begrafenis werd de overledene gespaard. De volgende ochtend leverde een concurrerend ochtendblad het misboekje bij het requiem. Meer dan tien pagina's handelingen der apostelen.

Eerder al verzorgde DWDD vergelijkbare openbare afscheidsdiensten voor Martin Bril en Joost Zwagerman. Filosoof René Gude vertelde er over zijn naderende dood. Publiek sterven is in, schreef collega Leonie Breebaart eerder in deze krant. 'Hun overlijden maakt gesprekken los die zonder hen nooit begonnen waren.' Van iedere bekende schrijver of acteur wordt verwacht dat hij de wereld op de hoogte houdt van het ziekteproces dat naar het onvermijdelijke einde leidt. Het werd David Bowie nog net niet kwalijk genomen dat hij dit laatste stukje van zijn leven voor zichzelf had gehouden.

Zijn overlijden laat nog iets anders (ten overvloede) zien waar Breebaart ook al op wees. Of de bekende overledene het nou wil of niet: hij of zij is een symbool van reflectie. We gaan nadenken over ons eigen leven en onze eigen dood. Hebben we het goed gedaan? Zijn we klaar voor de laatste sprong in de ruimte?

En de troost? Daar zorgt het werk van de bekende overledene zelf voor. Ook Bowie reikte, bijna letterlijk vanuit de hemel, woorden aan om het drama van zijn dood te accepteren. In het nummer 'Lazarus' van zijn laatste album 'Blackstar', dat twee dagen voor zijn dood uitkwam, zingt hij:

Look up here, I'm in heaven

I've got scars that can't be seen

I've got drama, can't be stolen

Everybody knows me now

En:

Look up here, man, I'm in danger

I've got nothing left to lose

I'm so high, it makes my brain whirl

Eeuwenlang leidden kerk en religie de mens in deze streken door het leven naar de onvermijdelijke dood. Als een Siamese tweeling zaten kunst en religie aan elkaar vast. Nu zijn ze van elkaar gescheiden en lijkt de kunst als enige nog levensvatbaar.

Ik moest denken aan de kerktorens van de stad Groningen. Deze week kregen ze er een concurrent bij. Vlakbij het station was een nieuwe kathedraal verrezen. 'Bowie' stond er op de façade. Voor de ingang stond een lange rij gelovigen.

Heiligdom voor een popster.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van 16 januari 2015. 

 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube