Knopen ontwarren in Vaticaanstad

Ik zat in de ontvangstkamer van Casa Santa Marta, het driesterrenhotel waar Franciscus sinds zijn uitverkiezing woont, en interviewde de paus.

Buiten ging het leven gewoon door. Ik hoorde tweemaal een ambulance langskomen, in de verte had een scooter moeite met starten en ik hoorde de klokken van de Sint-Pieter half twaalf slaan. Toch was ik helemaal geconcentreerd op de paus. Wel zag ik dat achter hem een schilderij hing, maar wat het precies voorstelde, kon ik niet zien. Iets met Maria zo te zien en ook meende ik touwen te ontwaren.

Nadat het interview was afgelopen en de paus de kamer had verlaten, kon ik het schilderij eindelijk goed bekijken. Toen ik ervoor stond, schrok ik. Een schok van herkenning. Dit was de beroemde 'Maria, die de knopen ontwart', een afbeelding die Franciscus enorm dierbaar is. Hij zag hem voor het eerst in 1986 in een kerk in Augsburg, toen hij in Duitsland verbleef om te werken aan zijn promotie.

De Engelse journalist Paul Vallely schrijft in zijn voortreffelijke biografie van Franciscus - die niet toevallig 'Untying the Knots' heet - over de ontmoeting van de toen bijna 50-jarige Jorge Mario Bergoglio met het schilderij van ene Johann Georg Schmidtner. Hij was min of meer verbannen uit Argentinië na vijftien moeilijke jaren als provinciaal, novicemeester, seminarierector van de jezuïeten daar. Hij wist even niet hoe het met zijn leven verder moest. Met die promotie wilde het niet vlotten en Bergoglio had heimwee. En toen, midden in die moeilijke tijd, stuitte hij op 'Maria Knotenlöserin', zoals de Duitsers haar noemen. De Moeder Gods staat op een halvemaancirkel en haalt touwen uit elkaar. Misschien kon zij wat orde scheppen door de knopen uit zijn verleden te ontwarren. Hij besloot een ansichtkaart van het schilderij mee terug te nemen naar Argentinië. Je wist maar nooit.

Na nog een paar moeilijke jaren werd hij - schijnbaar vanuit het niets - benoemd tot hulpbisschop van Buenos Aires en vanaf dat moment ging het voor hem alleen maar beter.

Er werden verschillende kopieën van het schilderij uit Augsburg gemaakt die in Argentijnse kerken kwamen te hangen. En nu hing Maria hier in Vaticaanstad, in wat nu ruim tweeënhalf jaar zijn nieuwe thuis was. Weer was Maria hem achterna gereisd.

Het liefst was ik meteen naar Augsburg afgereisd om met eigen ogen 'Maria Knotenlöserin' te aanschouwen. Knopen genoeg in mijn leven en ik ben precies even oud als toen Bergoglio haar voor het eerst zag. Maar ik kon niet weg uit Rome.

Nu had de paus ons na het interview een rozenkrans gegeven, een gebedssnoer dat zo verbonden is met Maria. Het zat in een mooi rood doosje. Dat was een begin. Voorzichtig haalde ik 'm tevoorschijn. Hij zat een beetje in de war en het kostte mij nog best wat tijd om de rozenkrans te ontwarren. Daar lag-ie in mijn hand. Ik voelde aan de kralen en liet het kruisje aan het einde even in de lucht bengelen. Het was een fijn bezit. Net als het goed is dat Maria er is.

Om met Gerard Reve te spreken: 'Wat kan de Kerk nog bieden aan de beproefde en in de ketenen der zonde geboeide mens, als zij Maria heeft afgedankt?' Niet veel.

Op internet vond ik een gebed tot Maria die knopen ontwart. Ik las: 'Je kent mijn wanhoop en mijn pijn. Je weet hoezeer deze knopen mij verlammen. Maria, Moeder die van God als taak heeft gekregen de knopen in het leven van je kinderen te ontwarren, ik leg het lint van mijn leven in je handen.' Een beetje vroom, maar dat beeld van dat lint in de handen van Maria leggen, beviel me wel. Al zal ik altijd u blijven zeggen.

Weer thuis in Nederland zwerft de rozenkrans van jas naar tas. Het beeld van Maria die als een soort Hans Klok de touwen van het leven uit elkaar haalt, laat me niet los. Ook toen er deze week weer allerlei schandalen in het Vaticaan uitbraken. Een Spaanse monseigneur en een pr-dame van Marokkaans-Italiaanse afkomst hadden vertrouwelijke informatie naar de pers gelekt en zo kwamen er nog meer duistere zaakjes naar buiten. Een enorme klap voor Franciscus.

Het kan niet anders of hij is de ontvangstkamer van Casa Santa Marta ingelopen en heeft weer voor dat schilderij gestaan. En misschien, heel misschien, heeft Maria die knopen ontwart, toen wel gedacht: Franciscus, ik dacht al: waar blijf je?

 

Deze column verscheen eerder int Trouw van 7 november 2015. 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube