Met oom Ben naar de synode

Ik moest tijdens de afgelopen bisschoppensynode in Rome veel aan Michel van der Plas denken. Vorige week zou hij achtentachtig zijn geworden. Hij was niet alleen de tekstschrijver van de evergreen 'Voor Haar' en cabaretklassiekers als 'Frater Venantius' en 'Tearoom Tango', maar schreef ook tientallen jaren over de katholieke kerk voor Elsevier.

Van der Plas was mijn leermeester. Dertig jaar geleden smokkelde hij mij de Vaticaanse perszaal binnen door tegen een bewaker te zeggen dat ik zijn assistent was. Voor het eerst zat ik in een grote zaal met journalisten die naar Rome waren gekomen voor een bisschoppensynode. Dit was mijn voorland, hier wilde ik zijn.

Van die persconferentie weet ik niet veel meer, wel herinner ik mij dat Van der Plas een gedesillusioneerde indruk maakte. Die bisschoppensynode van 1985 werd gehouden vanwege het feit dat het twintig jaar geleden was dat het Tweede Vaticaans Concilie werd afgesloten. Van 1962 tot 1965 was Van der Plas vrijwel continu in Rome geweest om te berichten over deze historische kerkvergadering. De stad bruiste en iedereen had het over aggiornamento: de kerk bij de tijd brengen. De ramen open. Van der Plas stond ertussen en werd betoverd door het visioen van een nieuwe kerk.

Onder het pontificaat van Johannes Paulus II was dit allemaal uit het zicht geraakt. De Poolse paus had een heel andere uitleg van dat Concilie dan Van der Plas en de meeste Nederlandse katholieken. In hun ogen ging er weinig meer open, maar vooral veel dicht.

Ik schrijf nu wel Van der Plas, maar eigenlijk heette hij Ben Brinkel. Hij was goed bevriend met mijn vader en moeder en vroeger sprak je zo iemand dan aan met oom, ook al was hij geen familie.

Oom Ben dus. Hij had het tijdens de afgelopen synode waarschijnlijk wel naar zijn zin gehad. Volgens een paar stokoude collega's was het weer net zo spannend als vijftig jaar geleden. Nostalgie was weer wat het ooit geweest was. Ook nu een verdeelde kerk, kardinalen die een bezorgde brief aan de paus schrijven en valse geruchten over de gezondheidstoestand van diezelfde paus om op die manier onrust te zaaien. Oom Ben zou het allemaal herkend hebben. Toch?

Ik stelde me voor hoe hij met me meeliep tijdens deze synode. Samen naar de persconferenties van de Duitsers en de Belgen, want daar moest je zijn, net als tijdens het Concilie. Net als toen was de internationale pers uitgerukt. Hier spraken de huidige linksbuitens van de rooms-katholieke kerk, zoals kardinaal Reinhard Marx, de aartsbisschop van München. Misschien wel de uitblinker van deze synode. Hij kan goed met de media omgaan, spreekt zijn talen en lijkt sprekend op de kapitein van de Bereboot. Hij kwam samen met collega's als Kasper, Müller en Schönborn met de best doordachte voorstellen. En samen naar Johan Bonny, de bisschop van Antwerpen, bekend om zijn pleidooi voor een open kerk waar ruimte moet zijn voor iedereen. Misschien wel een geestverwant van oom Ben.

Hij zou ook meegegaan zijn naar de Kerk der Friezen, waar de Nederlandse afgevaardigde, kardinaal Wim Eijk, een ontmoeting had met de pers. Oom Ben zou hebben teruggedacht aan de persconferenties van kardinaal Alfrink tijdens het Concilie. Toen puilden de zalen uit, nu een handvol journalisten en slechts een enkele buitenlandse collega. Toen waren we een rebelse kerkprovincie, nu een brave jongen in een onrustige klas.

Maar oom Ben zou ook geconstateerd hebben dat er een weliswaar afgewogen slotdocument lag, maar dat dit door de synodevaders verschillend wordt uitgelegd. Net als toen. Zoals hij ook weer zou zien hoe een geliefde paus de kerk wil hervormen en alle zeilen bijzet om iedereen mee te krijgen.

Ten slotte zouden we samen naar de algemene audiëntie van afgelopen woensdag zijn gegaan, waar werd stilgestaan bij vijftig jaar 'Nostra Aetate', het baanbrekende Conciliedocument over de verhouding van de rooms-katholieke kerk met het jodendom en andere religies. En we zouden gezien hebben hoe een sikh een selfie maakte met paus Franciscus.

Ik had hem moeten uitleggen wat een selfie was, maar zowel oom Ben als Michel van der Plas had het prachtig gevonden.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van 31 oktober 2015. 

 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube