Het Vaticaan, een lift en een geheime brief

Het hoofdkwartier van de jezuïeten in Rome kent weinig bekoringen, maar heeft wel met afstand de mooiste lift van de Eeuwige Stad. Het is een elegante kooi waar je instapt, een gouden koets in de lucht. Vorige week stond ik er nog voor, samen met een groep landgenoten en een Nederlandse jezuïet die ons het gebouw liet zien.

Er konden maximaal vijf personen in de lift, vermeldde een bordje in het Italiaans. Maar ja, wie houdt zich daaraan? De mens is tot het kwade geneigd en voor je het weet sta je met zijn zessen in zo'n lift. Onze gastheer vertelde dat de pater die over het huishouden ging, een koperen leuning in de lift had laten maken. Die zorgde ervoor dat het vloeroppervlak kleiner werd en het maximale aantal passagiers nooit overschreden kon worden.

De pater vertelde verder dat zijn beroemde ordegenoot paus Franciscus hier sinds zijn uitverkiezing drie keer had meegeluncht. Vervolgens liet hij ons de refter zien waar die maaltijden moeten hebben plaatsgevonden. Een beetje saaie ruimte die uitblonk in doelmatigheid. Er hing een levensgrote afbeelding van het Laatste Avondmaal aan de muur. Als je goed keek, leek het alsof een van de apostelen op zijn mobiele telefoon keek.

Ik vroeg de Nederlandse pater wat paus Franciscus nou een typische jezuïet maakte. Hij dacht even en zei toen: "Kijk maar eens naar de bisschoppensynode over huwelijk en gezin die nu aan de gang is. De paus spreekt aan het begin en aan het eind. Daartussen zorgt hij voor een sfeer waarin iedereen in alle vrijheid zijn zegje kan doen." Geen koperen leuning dus, maar zoveel mogelijk vrijheid. Soms moet je de mensen juist wél vertrouwen geven.

Afgelopen week ontstond er nogal wat ophef rond die bisschoppensynode. Het draaide allemaal om een brief. Op 5 oktober, de eerste vergaderdag, lieten conservatieve kardinalen een brief bezorgen bij de paus. Die kardinalen, onder wie naar verluidt ook onze eigen Wim Eijk, maakten zich grote zorgen. Het werkdocument van de synode was te vaag, de procedures speelden progressieve collega's te veel in de kaart en had de paus niet een te grote vinger in de pap door zelf de synodevaders aan te wijzen die het slotdocument mochten schrijven? Kortom: de kerk voer af op een gigantische ijsschots en het roer moest om nu het nog kon.

De paus besloot de volgende dag ten overstaan van alle deelnemers in de synodezaal meteen te reageren op de grieven van de dertien. Aan de leer werd niet getornd - dit ter geruststelling - en ook aan de procedures veranderde niets. Deze paus is niet bang voor discussies en petities. Tijdens het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) gebeurde dit soort dingen ook, alleen had je toen nog geen sociale media. En die deden de afgelopen week hun werk.

De brief van de dertien lekte afgelopen maandag via internet uit en een bijdrage aan de discussie veranderde in een klucht met openslaande deuren en gênante situaties op de gang. Van de lijst van dertien vermoede ondertekenaars, waren er na een paar uur nog maar negen over. Dezelfde avond nog waren het er weer dertien. En er waren ook kardinalen die zeiden wel een brief te hebben getekend, maar niet de gelekte versie. Verwarring alom.

Franciscus schijnt woedend te zijn geweest over het lekken. Toen hij woensdag in een hagelwitte jeep zijn vaste rondjes draaide op het Sint-Pietersplein, was er nog weinig aan hem te zien. Maar eenmaal gezeten op zijn stoel, legde hij de tekst van zijn catechese even terzijde en haalde diep adem. "Voor ik begin wil ik vergiffenis vragen voor de schandalen die recentelijk Rome en het Vaticaan hebben opgeschrikt." Bam.

Maar waar had de paus het over? De overspelige Poolse monseigneur die werd ontslagen? De kardinalen en hun uitgelekte brief? Of corruptie bij het Romeinse stadsbestuur?

De paus kreeg een beschaafd applaus en begon aan zijn catechese. Ik dacht aan dat Laatste Avondmaal in het hoofdkwartier van de jezuïeten. De Nederlandse pater kende een jezuïetenhuis in Spanje waar in de eetzaal precies dezelfde afbeelding aan de muur hing. "En welke tekst stond erbij?" vroeg hij ons. Iemand zei "Neemt en eet hiervan." Een ander: "Doe dit tot mijn gedachtenis." Allebei niet goed.

Het goede antwoord gaf de pater toen maar zelf: "Degene die mij zal uitleveren zit hier aan tafel."

Hij moest er zelf om grinniken.

 

Deze column verscheen eerder in trouw van 17 ooktober 2015.

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube