Is er eens een zondvloed, is die ark zoek

Het was een verwarrende week. In Rome lekte de milieuencycliek van de paus uit en in de Georgische hoofdstad Tbilisi kwam de regen met bakken uit de hemel waardoor de plaatselijke dierentuin onderliep en allerlei dieren konden ontsnappen. Het leidde tot apocalyptische taferelen. Had God de rondzendbrief van zijn nederige dienaar Franciscus niet willen afwachten en voor de tweede keer de sluizen opengezet?

Naar verluidt ging het om ten minste zes leeuwen, zes tijgers, acht beren en één nijlpaard. Arme beesten: is er eens een zondvloed, is die ark van Noach nergens te bekennen. Vooral met dat eenzame nijlpaard had ik erg te doen. Daar stond-ie midden in de stad voor een winkel met Zwitserse horloges.

Wilde dieren ontbreken gek genoeg in het klimaatdocument van de paus. De boodschap van Franciscus is duidelijk: we staan aan de rand van de afgrond en alleen een ecologische bekering kan ons nog redden. Anders staat binnenkort ook de rest van onze planeet onder water. Beeldend beschrijft Franciscus hoe slecht we eraan toe zijn. Alles komt langs: het gebrek aan schoon drinkwater, de Amazonewouden die gevaar lopen en de alarmerende visstand in onze zeeën en meren. Maar zoals mijn KRO-collega Christian van der Heijden terecht opmerkt, de paus schrijft maar bar weinig over de schandelijke praktijken van de bio-industrie en de uitwassen van de industriële visvangst. Zijn encycliek is sterk gericht op het welzijn van de aarde en haar meest prominente bewoner: de mens. En diezelfde mens blijft geheel in lijn met het christelijke denken, heer en meester over de andere dieren. Nogmaals: het is een krachtig document, maar je zou willen dat er af en toe eens een nijlpaard dwars door het beeld liep.

Toch heeft Franciscus er sinds gisteren een hoop nieuwe vrienden bij. Vijf van hen stonden gisteren in deze krant. Allemaal waren ze actief in het veld van natuur en milieu. Stuk voor stuk groene missionarissen. Ze gaven de paus een 'pluim' voor zijn 'werkstuk'. Niet alleen had hij het allemaal goed opgeschreven, hij had het ook nog ruim voor de zomervakantie ingeleverd. Een van de vijf, oud-Rabo-topman Herman Wijffels, merkte terecht op dat je Franciscus onrecht doet als je zijn boodschap beperkt tot een oproep om beter met het klimaat om te gaan. Wijffels: "De onderliggende verbindende waarde is liefde en respect voor alle vormen van leven en het web of life, de gemeenschap en onderlinge afhankelijkheid van alle leven."

Dit idee maakt onderdeel uit van wat Franciscus 'integrale ecologie' noemt. Het 'boek van de natuur' is niet in afzonderlijke hoofstukken verkrijgbaar. Milieu, leven, seksualiteit, relaties en armoede: het hangt allemaal met elkaar samen. Zo hoort de schreeuw van de armen bij het geklaag van de aarde, maar kun je bijvoorbeeld ook niet voor zeehonden opkomen en tegelijkertijd anticonceptie en abortus goedkeuren.

Veel van de nieuwe milieuvrienden kunnen bij dit laatste punt natuurlijk een voorbehoud maken. Ze zijn blij met wat de paus zegt over opwarming en overbevissing, maar van zijn oproep tot bekering hoeven ze zich lekker niets aan te trekken. Dat ligt anders voor katholieken. Zij moeten de hele boodschap van de paus tot zich nemen en sommigen van hen hebben dan de neiging om nogal selectief te winkelen in zo'n encycliek.

Progressieve katholieken lijken dan een beetje op de seculiere milieuactivisten. Heel goed dat 'onze' paus voor Moeder Aarde opkomt en natuurlijk is het zo dat de armen het meest lijden onder de milieuvervuiling, maar met dat 'andere' respect voor het leven hebben ze het een stuk moeilijker. Conservatieve katholieken zoals de Republikeinse kandidaat voor het Amerikaanse presidentschap Jeb Bush, hebben weer andere problemen. Vol vuur en zonder enige twijfel dragen zij 'het Evangelie van het leven uit'. Ze gruwen van abortus, gepruts met levende stamcellen en het homohuwelijk, zoals Marianne Thieme niets moet hebben van een plofkip. Maar op de milieuboodschap van de paus zitten ze niet te wachten. "Ik ga als het mijn standpunten over economie aangaat niet af op wat bisschoppen, kardinalen en de paus zeggen", zei Bush deze week op zo'n verkiezingsbijeenkomst waar we er de komende anderhalf jaar nog eindeloos veel gaan zien op tv.

Katholiek zijn valt niet mee. Vertel mij wat. Deze paus is glashelder: je moet het hele menu nemen. Eten à la carte is er niet bij. En dan nog is niets zeker. Gerard Reve zei het al: "De Kerk van Rome is een soort van loterij. De gelovige koopt een lot, de ongelovige houdt zijn geld op zak en niemand kan bewijzen wie gelijk heeft."

Deze column verscheen eerder in Trouw van zaterdag 20 juni 2015.

 

 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube