De kapucijnen zijn me dierbaar

Vorige week heb ik een abonnement genomen op het tijdschrift van de Nederlandse kapucijnen. Het draagt de prachtige naam Met kap en koord (kapucijnen dragen een bruine pij met puntkap en om hun middel een wit koord met drie knopen erin). Met kap en koord is, zo zag ik meteen, toe aan de 55ste jaargang. Of er veel bij komen, is de vraag.

Zoals zoveel ordes en congregaties hebben de kapucijnen, een vertakking van de door Franciscus van Assisi gestichte minderbroeders, het moeilijk in Nederland. Dat las ik ook in het redactioneel commentaar waarin, nogal laat, op 2014 wordt teruggekeken. Het was een jaar waarin de orde weer een paar klappen te verwerken kreeg. Het klooster in Breda werd opgeheven, er kwam een gedenkplaats voor alle broeders die in Velp hebben gewoond, en dan komt het: "Verder hebben we enkele broeders verloren en zijn er geen nieuwe bij gekomen". Een zin die me op slag ongelofelijk weemoedig maakte.

De kapucijnen zijn me dierbaar. Een oom van mijn vader was pater kapucijn. Wij noemden hem 'oom Heeroom'. Vroeger heette een oom die priester was 'heeroom', dus dat 'oom Heeroom' was dubbelop.

Een paar jaar geleden heb ik de kapucijnen gebeld of ze nog iets van hem hadden. Dat was het geval en ik mocht langskomen op het provincialaat in Den Bosch. Door lange gangen die een rijk verleden achter zich hadden, werd ik naar een soort van bibliotheek geleid. Daar lag oom Heeroom op tafel, samengeperst in een lichtgrijze dossiermap. Dit was alles wat er van hem over was. 'Heribertus *1897 +1976' stond erop.

Ik ging zitten. Het was volmaakt stil om mij heen. In de verte viel een stoel om. Ik deed de map open en betrad een voor mij onbekende wereld. De map bevatte documenten en een tiental foto's. Een paar daarvan herkende ik, ze hingen bij ons thuis aan de muur. Een mooie jonge pater, met een lange baard en een ontwapenende lach.

Verder kwam ik een briefje tegen dat hij in 1906 - hij was toen negen - op kostschool in Huijbergen aan zijn ouders schreef, maar ook zijn rouwannonce. Achter op de kaart had iemand geschreven hoeveel mensen er op zijn begrafenis waren (123) en wie er sprak. Er waren maar liefst drie sprekers, onder wie zijn neef van wie ik toevallig weet dat hij goed kon speechen. En dat was het dan.

Er zat ook een journaal van zijn leven in de map. Een volgetikt vel met enkele doorhalingen, dat gemaakt moest zijn door een archivaris van de orde.

In 1917 gaat Koos van Dongen, zijn werkelijke naam, het klooster in. Vier jaar later spreekt hij zijn plechtige geloften uit en weer vier jaar later wordt hij priester gewijd. Het is dan 1925. Hij geeft Engels en Latijn aan de priesteropleiding van de capucijnen, zoals ze dan nog heten. Voor de rest heeft hij vooral administratieve functies. Hij woont in Langeweg, Rotterdam, Voorschoten en IJmuiden. Een aantal keren wordt hij in het bestuur van zijn klooster gekozen. Zoals in 1960 in IJmuiden, ondanks het feit - zo schrijft het journaal - dat er een 'felle tegenkandidaat' is in de persoon van een zekere pater Pius. Die moet de schrik van het klooster zijn geweest.

Daar zat ik, alleen in een bibliotheek, op ontdekkingsreis in het leven van oom Heeroom, en ik las over zijn gouden kloosterjubileum, eind jaren zestig. De wereld staat op z'n kop en dat geldt ook voor de kerk. De 'C' van capucijnen heeft dan al plaatsgemaakt voor een 'K'. Een klein gedichtje in het programmaboekje vat de stemming van oom Heeroom goed samen:

 

krisis

Nu ze alle geloven gaan mixen

gaat de kerk naar de bliksem

sprak onze Heribert

slobberend aan zijn snert

 

Op een foto van het jubileum zit hij in een gewonemensenpak. De baard is afgeschoren en daarmee lijken ook al zijn illusies te zijn verdwenen.

De laatste jaren van zijn leven woont hij in Voorburg. Een medebroeder bezoekt hem en tekent op: "Hij maakt het niet goed. Zit ergens in een pijpenla op zolder. Verveelt zich dood. Blijkbaar geen goede keus geweest."

Er zijn nog ruim zestig kapucijnen in ons land. Sommigen hebben Heribertus nog gekend. Buiten de muren van het klooster weet bijna niemand meer wat een kap en een koord met elkaar te maken hebben. Om over het dubbele van een 'oom Heeroom' maar te zwijgen. Taal loopt altijd achter de tijd aan, totdat zij die definitief uit het oog verliest.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van 16 mei 2015.

 

 

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube