Ik hield de moeder vast, taal deed niet ter zake

In een kerk in de buurt van Haarlem kwam de afgelopen week definitief een einde aan mijn jeugd. De zon scheen, het was niet te koud. Al met al was het weer beter dan voorspeld.

Toen we bij de kerk kwamen aanlopen, zag ik voor de deur een kar staan met daarvoor twee zwarte paarden. Ze hadden oogkleppen op en waren onrustig.

We waren vroeg, maar lang niet de eersten. Groepjes mensen stonden geanimeerd met elkaar te praten. Ze hadden zich voor deze gelegenheid mooi aangekleed, om niet te zeggen chic. Gepast chic. Hoe lang was ik hier niet geweest? Vijfentwintig, dertig jaar? Het kon zomaar zo zijn.

Binnen stond mijn nicht al op ons te wachten. Haar kist was mooi beschilderd en bovenop lagen kransen van rozen. Zo stond ze daar alleen, te wachten op wat komen ging.

We mochten in een van de voorste banken gaan zitten. Terwijl de kerk volliep en ik de eerste bekenden zag, probeerde ik, net als vroeger, de Latijnse teksten op de wanden te ontcijferen. Het lukte weer niet.

Mijn nicht kwam altijd te laat op afspraken, maar nu kwam ze precies op tijd naar voren gereden. Ze werd vlak voor ons neergezet te midden van een oceaan van bloemen. Later hoorde ik dat aan de binnenkant van de deksel een foto met het uitzicht van het vakantiehuis in Frankrijk was aangebracht. Proeven aan de hemel.

Ze is de eerste van ons neven en nichten die sterft. Ook wij zijn niet meer onaantastbaar. Het verdriet was groot, dus we hadden wel wat te doen met elkaar. Haar vader steeg tot grote hoogte en herdacht zijn oudste dochter, ondanks een tekst op papier, uiteindelijk uit het hoofd. Haar dochters waren sterk en beloofden in haar geest door te leven. Haar zussen hielden elkaar vast en spraken haar nog één keer toe. Een namens de moeder, die zelf zweeg en in stilte treurde. Wel stak ze een voor een de kaarsen aan die rondom haar dochter stonden. Het leek wel of ze op deze manier weer een werd met haar. Als het ware terug in de schoot.

Toen alle kaarsen waren aangestoken, bleef ze nog even voor de kist staan. Het was toen dat ik achter haar aan de muur een afbeelding zag hangen van Maria met de overleden Christus. Het was ver weg, dus de afbeelding bleef voor mij nogal vaag. Maar het was absoluut Onze Lieve Vrouw van Smarten. Voor ik het wist was ik in gedachten in Rome, bij de meest beroemde moeder met smart: de Pietà.

Nooit zal ik eraan voorbij lopen, als ik de Sint-Pieter bezoek. Ook al staan er tweehonderd neurotische Japanners voor mijn neus die het zicht op het meesterwerk van Michelangelo belemmeren, ik moet het zien. Langzaam werk ik mijzelf dan naar voren, tot ik er weer voor sta. Steeds weer uit het veld geslagen. Bam. Stomp in mijn maag. Maria de moeder van God - haar jeugdigheid benadrukt haar maagdelijkheid - die ons haar dode zoon toont. Wegkijkend, verdrietig, maar ook vol geloof. Jezus, wiens gelaat een serene indruk maakt. Alle tekenen van zijn lijdensweg lijken uit zijn lichaam te zijn verdwenen.

Toen de uitvaartdienst was afgelopen wilde ik het liefst naar die vage afbeelding aan de muur lopen, maar een strenge uitvaartverzorgster duwde mij een bos bloemen in mijn handen en dirigeerde mij naar buiten. De massa volgde in mijn rug. Ik kon niet meer terug.

Mijn nicht werd op de kar gezet en goed vastgebonden. De zwarte paarden zetten zich in beweging en namen haar mee. Langzaam maar zeker de laan uit. Weg van ons.

Later was er goede wijn in een lunchroom die ooit een station was. Treinen raasden ongeïnteresseerd voorbij. Wisten ze dan niet van ons verdriet? Toen ik eindelijk voor de moeder stond, wilde ik van alles zeggen. Maar ik hield haar vooral vast. Taal deed even niet ter zake. De Pietà liet ik even voor wat ie was.

Toen ik eenmaal alleen in de trein op weg naar huis zat, pakte ik meteen mijn telefoon en zocht de Pietà op. Ik vond honderden afbeeldingen. Ik scrolde naar beneden en ging ze langs. Eén foto tikte ik aan en toen zag ik wat ik tot dan toe nog nooit gezien had: het lichaam van Christus wordt vrijwel geheel omsloten door de Mariafiguur, waardoor ze als het ware in elkaar schuiven en een worden. Ook dit is dus al een keer voorgeleefd.

 Geen grote troost weliswaar, maar het is tenminste iets.

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van 2 mei 2015.

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube