Rustig slapen na je laatste potje scrabble

De avond voor die ene dag speelt hij een potje scrabbel en verliest.  

De volgende ochtend vind de verpleging hem levenloos in bed, liggend op zijn zij en een arm naast zijn hoofd. Even is hij weer het kind dat hij ooit was: rustig slapend, het leven nog voor zich.

Een paar kilometer verderop is zijn huis ook net wees geworden. De boeken, de schilderijen en zelfs het bankje in de tuin, zijn ook hun vader kwijt. Aan ons de taak om het huis, dat zachtjes met ons meehuilt, binnenkort leeg te ruimen. Vorige week zag ik nog hoe dat ook al weer gaat.

Voor een tv-documentaire liep ik mee met de afdeling Nalatenschappen van het Leger des Heils. Riek uit Den Haag had haar hele bezit aan het Leger nagelaten: haar huis, haar auto, de spaarrekening, maar ook de hond. Zijn foto prijkte op de rouwkaart, alsof met zijn bazin ook hij was gestorven. Inmiddels heeft hij een nieuw huis gevonden bij vrienden in de buurt, want echte familie had Riek niet. (Als er wel directe familie in het spel is, levert het vermaken van bezit aan een goed doel, nog wel eens scheve gezichten of zelfs grote moeilijkheden op. Dat bleek laatst maar weer eens toen een multimiljonair, zonder dat zijn vrouw en kinderen dat wisten, een kapitaal bedrag aan het Leger des Heils en de Zonnebloem naliet.)

Het Leger fungeert vaak als executeur . Ook bij Riek. Haar huis moet verkocht worden en daarom moeten de meeste dierbare spullen er vandaag uit, in grote witte bananendozen van de supermarkt. Een paar meubels mogen blijven om kopers te verleiden voor deze verlaten woning te kiezen.

Het leven is uit het huis, maar Riek woont er nog, merk ik als ik met twee medewerkers van het Leger door de voordeur naar binnenga. Er hangt nog kerstversiering, in de keuken staat een geopend pak koffie en aan de waslijn op het balkon hangt was. Maar de klok staat stil en het is er naar koud nu de verwarming niet meer elke dag aangaat.

Zo’n ontruiming is een intiem proces. Met grote zorgvuldigheid halen de medewerkers van het Leger de kasten leeg, op zoek naar foto’s en relevante papieren, alsof ze Riek nog een keer voorbereiden op haar laatste reis.

Ik dwaal door het huis en voel mij een voyeur. De ‘Vorstenkalender 2014’ en nogal wat foto’s van leden van het koningshuis, verraden dat Riek een monarchist in hart en nieren was. Een oude kerstkaart wenst Riek een gezond nieuwjaar toe. In haar slaapkamer staan bij het bed drie paar schoenen alleen te zijn. En dan die foto van die man, op het kastje vlak bij het raam. Toch een grote liefde? Nee, blijkt later, het is haar broer met wie ze een innige band had.

‘Kijk, allemaal kleine Bijbeltjes’, zegt de medewerker van het Leger. ‘Ze was op het  eind toch weer erg gelovig geworden.’ En dan eindelijk een recente foto. Haar laatste verjaardag. Gezellig tussen de mensen uit de buurt aan de koffie. Het kapsel van mijn moeder, een keurig mantelpak, maar wel een moderne bril.

Na twee uur zijn we klaar en zit Riek in de twee bananendozen van de supermarkt.

We gaan naar het ontmoetingsruimte van het Leger om de hoek. Daar zit haar beste vriendin Nel aan tafel. Trots houdt ze het kettinkje omhoog dat Riek haar naliet. ‘Al het geld gaat naar de nieuwbouw van het Leger hiertegenover. Prachtig toch. En ook dat kettinkje. Maar ik mis die lieverd zo verschrikkelijk.’

Wij hebben ónze dode gisteren nog een keer naar huis teruggehaald. Daar ligt hij nu in de tuinkamer en neemt nog een keer bezit van zijn woning. Familie en vrienden komen op bezoek. Het huis gaat weer leven, krijgt zijn kleur terug en wordt uiteindelijk weer een thuis. Ook de schilderijen, de boeken en het bankje in de tuin vinden weer hun plaats. Alles is weer in evenwicht, voor zolang als het duurt.

Ondertussen neemt ook de buitenwereld afscheid van hem. Een mooi artikel in de krant en een hommage op de website van de oude werkgever. Maar daar gaat het uiteindelijk niet om. De dood is een weegpunt: je naasten maken de balans op. Wat blijft er nou echt van je over? Nalatenschap.

Je was een lieve vriend, je was een goede vader en je was een liefhebbende opa.

Al verdient het wel aanbeveling om in voorkomende gevallen je laatste potje scrabble toch maar winnend af te sluiten. 

 

Deze column verscheen eerder in Trouw van 17 januari

 
 

Agenda

De nieuwe paus

'Habemus papam!' schalde er op 13 maart over het majestueuze Sint-Pietersplein in Rome. Paus Franciscus is zijn naam, maar wat weten we nu eigenlijk over de nieuwe opvolger van Petrus?

Lees meer..
Vaticaan op YouTube